Moet de extreemrechtse Alternative für Deutschland verboden worden?

Estimated read time 5 min read

Na recente onthullingen dat AfD-politici plannen bespraken om immigranten te deporteren, is in Duitsland het debat opgelaaid of de partij verboden moet worden. Maar een lange verbodsprocedure zou de partij alleen maar groter maken, stellen tegenstanders.

Ja: ‘De samenleving kan het probleem niet zelf oplossen’

Er zijn veel argumenten tegen een verbod van de extreemrechtse partij Alternative für Deutschland, schrijft Mark Bauer, juridisch redacteur bij de Duitse omroep ARD, in een commentaar op de website van het nieuwsprogramma Tagesschau. ‘Maar in tijden waarin taboes voortdurend worden doorbroken, kan de samenleving het probleem niet alleen oplossen.’

Bauer verwijst hierbij naar de berichten van het Duitse onderzoeksplatform Correctiv over een omstreden bijeenkomst van hooggeplaatste AfD-politici met een Oostenrijkse extremist, waar werd gesproken over een plan voor massadeportaties van immigranten. Naar aanleiding hiervan zijn de afgelopen dagen tienduizenden Duitsers de straat op gegaan in verschillende steden om te protesteren tegen extreemrechts.

‘Het maatschappelijk middenveld is niet langer in staat om rechts-extremisten buiten de macht te houden’

‘Het moment is dan ook aangebroken voor een verbod’, aldus Bauer. Alle argumenten tegen een partijverbod van de AfD zijn gebaseerd op het vertrouwen ‘in een verlichte samenleving die haar eigen problemen met vijanden van vrijheid en democratie oplost. Maar daar ligt het probleem: deze ideale samenleving bestaat steeds minder in deze tijden. Het publieke debat is snel veranderd. TikTok, X en YouTube zetten de toon. En deze media zijn geen plekken om in een doordacht debat naar elkaar te luisteren. De algoritmes van sociale media zijn gericht op snelle prikkels, rumoer, het permanent doorbreken van taboes.’

Dit politieke klimaat is de ideale voedingsbodem voor de AfD, vervolgt Bauer. ‘Vooroordelen en haat, puberale opstandigheid, het verdelen van de wereld in vriend en vijand, in echte Duitsers en gevaarlijke migranten – dit patroon vindt een publiek op sociale media voor wie bedachtzaamheid, nuancering, geduld en empathie steeds minder belangrijk zijn. De democratische cultuur heeft zodanig geleden dat het maatschappelijk middenveld alleen niet langer in staat is om rechts-extremisten buiten de macht te houden.’

Bauer wijst erop dat ‘dit een bittere constatering is in het licht van de Duitse geschiedenis, waarin een samenleving de democratie al eens eerder in de steek heeft gelaten en zich heeft overgeleverd aan een misantropisch wij-tegen-zijfascisme’. Hij stelt dan ook dat politici en rechters het beschermen van de democratie niet alleen aan de samenleving mogen overlaten. ‘De Grondwet is niet blind voor deze situatie. Er bestaan niet voor niets instrumenten om de democratie te verdedigen, zoals een verbod op politieke partijen of het verlies van grondrechten in het geval van extreemrechtse opruiers zoals Björn Höcke [de fractieleider van de AfD in Thüringen, die wordt beschuldigd van antisemitisme en banden met neonazi’s]. Politici moeten een beschermend schild voor de democratie creëren. Nu meteen. Het moment is aangebroken.’

Nee: ‘Een verbodsprocedure zou op dit moment te riskant zijn’

‘Het is bemoedigend om te zien hoeveel mensen nu in heel Duitsland de straat op gaan om een signaal af te geven tegen een steeds openlijker rechts-extremistische partij: de AfD. Lange tijd werd het groeiende succes ervan met verbazingwekkende gelijkmoedigheid geaccepteerd, wat beschamend genoeg is in een land met deze geschiedenis.’ Zo opent journalist en commentator Georg Mascolo zijn opiniebijdrage in de Süddeutsche Zeitung. ‘’Stabiliteit wordt niet alleen beïnvloed door wie de democratie aanvalt, maar ook van wie bereid is haar zichtbaar te verdedigen. Juist daarom zijn de protesten die nu plaatsvinden een signaal op het juiste moment.’

Hoewel Mascolo de protesten toejuicht en zich terdege bewust is van de dreiging van de AfD voor de Duitse democratie, ziet hij geen heil in een partijverbod, ‘althans niet op dit moment’. De procedure voor een verbod kan alleen door de landelijke politiek of door de regering in gang worden gezet, maar ‘aangezien de betrokken autoriteiten waarschuwen tegen een verbod op de partij vanwege een gebrek aan bewijs, zouden politici hun voorbeeld moeten volgen’, aldus Mascolo.

‘Uitsluiting van de stembusgang mag alleen in extreme noodsituaties worden gebruikt’

Daarnaast zou een verbod weinig zin hebben, aldus politiek redacteur Stefan Reinecke in Die Tageszeitung. ‘Een verbodsprocedure bij het Federale Constitutionele Hof duurt maanden, zo niet jaren. Dit zou de AfD de kans geven om zich bij de deelstaatverkiezingen in 2024 en bij de federale verkiezingen in 2025 te presenteren in haar favoriete rol: als de eenzame verkondiger van de waarheid en als superslachtoffer dat bedreigd wordt door onderdrukking. De slachtofferrol is de grondstof van extreemrechtse politiek.’

Ook vindt Reinecke dat een partijverbod alleen in hoge uitzondering mag worden toegepast in een liberale rechtsstaat, en dat de maatregel eigenlijk meer iets is voor autoritaire regimes. ‘De verkiezingen zijn het hart van de parlementaire democratie. Uitsluiting van de stembusgang is een maatregel die alleen in extreme noodsituaties gebruikt zou moeten worden, als het al gebeurt. Er zijn dus terecht zeer hoge drempels voor een partijverbod: Er zijn terecht zeer hoge drempels voor een partijverbod: een partij moet hiertoe de liberale democratie “agressief” en “effectief” willen vernietigen. Het uiten van  anticonstitutionele ideeën op partijcongressen is niet genoeg.’

You May Also Like

More From Author

+ There are no comments

Add yours