Hoe Nayib Bukele El Salvador (en de rest van Latijns-Amerika) voor zich wint

Estimated read time 8 min read

Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar El Salvador, waar president Nayib Bukele dit weekend op overweldigende wijze werd herkozen. Dat ging niet helemaal grondwettelijk, maar toch is Bukele een voorbeeld voor leiders in de regio. Hoe komt dat?

Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.

Waarom is Bukele zo populair in El Salvador?

‘Nayib Bukele, ’s werelds coolste dictator, is herkozen als president van El Salvador’, kopte Time Magazine op maandag. Ruim 83 procent van de inwoners van het Centraal-Amerikaanse land zou op de president hebben gestemd. De 42-jarige Bukele kan zich opmaken voor zijn tweede termijn, hoewel de grondwet dat verbiedt.

Bukele mag dus niet herkozen worden, stelde zich toch verkiesbaar, en een overweldigende meerderheid van de inwoners van El Salvador lijkt hem te steunen. Volgens Time komt die steun door de aanpak van criminaliteit door Bukele. ‘Onder een noodtoestand die in maart 2022 werd ingevoerd, heeft de regering meer dan 76.000 mensen gearresteerd – meer dan 1 procent van de bevolking van het Centraal-Amerikaanse land. De aanval op de criminele bendes heeft geleid tot beschuldigingen van wijdverspreide mensenrechtenschendingen en een gebrek aan een eerlijk proces, maar het geweld is afgenomen in een land dat nog maar een paar jaar geleden bekend stond als een van de gevaarlijkste ter wereld.’

Verschillende Salvadoranen vertellen in een reactie aan persbureau AFP hoe groot de rol van Bukele in de aanpak van bendes is geweest. ‘We noemen dit vrede, rust en vrijheid… het is iets waarvan ik nooit had gedacht dat ik het zou meemaken’, zegt Alvaro Perez tegen het persbureau. Nelson Rivas, een dakloze man van 63, bedankt Bukele voor het feit dat hij ’s nachts kan slapen. ‘Godzijdank hebben we een president gevonden die alle gebieden heeft opgeschoond van bendes. Als ik op straat slaap voel ik me alsof ik in een paleis ben. Er gebeurt niets, niemand valt ons lastig.’

Bukele spreekt zijn aanhangers toe nadat hij de winst in de presidentsverkiezingen heeft opgeëist. – © Rodrigo Sura / EPA

BBC Mundo citeert de regering van El Salvador, die trots is op de successen die ze hebben geboekt in de strijd tegen de machtige drugsbendes in het land. ‘Volgens gegevens van de overheid was 2023 het veiligste jaar in de geschiedenis van het land, met een gemiddelde van 0,4 moorden per dag. El Salvador had het op een na laagste aantal moorden van de landen in Noord-Amerika, net onder Canada, en het laagste aantal in Latijns-Amerika. Acht op de tien inwoners geloven dat El Salvador veiliger is of zeggen niet langer een klimaat van angst waar te nemen.’

Bukeles populariteit maakte de verkiezingen van afgelopen weekend een weinig spannende race, zo blijkt wel uit de berichtgeving van CNN nog tijdens de stembusgang. ‘Stemmen worden geteld in El Salvador, waar de overwinning van de president zo goed als zeker is’, schrijft de Amerikaanse zender. ‘Bukele ondervond weinig georganiseerde oppositie en heeft een van de positiefste beoordelingen in de regio, met peilingen boven de 70 procent in onafhankelijke onderzoeken.’

Welke keerzijde zit er aan zijn succes?

‘De verkiezing is een weerspiegeling van Bukeles onverschilligheid voor democratische normen: de grondwet van El Salvador verbiedt presidenten uitdrukkelijk om zich voor een tweede termijn kandidaat te stellen. Maar vorig jaar maakte een machtige rechtbank, bemand door bondgenoten van Bukele, de weg vrij voor zijn herverkiezing voor nog een termijn van vijf jaar’, schrijft NPR over de verkiezingen. Maar liefst zes artikelen in de grondwet van El Salvador verbieden een herverkiezing. Maar nadat Bukele en zijn partij Nuevas Ideas de opperrechters in het land lieten vervangen door aan de partij loyalere rechters, kon die grondwet zo worden geïnterpreteerd dat hij wél kon meedoen.

Daarnaast is het de vraag of Bukele wel daadwerkelijk 83 procent van de stemmen kreeg tijdens de verkiezingen. Deutsche Welle schrijft dat de voorzitter van de Hoge Kiesrechtbank in El Salvador wil dat de stemmen worden herteld. De uitslag zou zijn gebracht op basis van 5 procent van de getelde stemmen en zeker 30 procent van de stemmen zou mogelijk dubbel zijn meegenomen, door een falend elektronisch stemsysteem.

Zondag waren er niet alleen verkiezingen voor het presidentschap, er werd ook gestemd voor het parlement. Het aantal zetels in het parlement werd eerder onder Bukele teruggeschroefd, en van de overgebleven 60 zetels lijken 58 zetels in handen van de partij Nuevas Ideas van Bukele terecht te komen. ‘Tegenstanders vrezen dat de macht van Bukele zich zal ontwikkelen tot een autoritair bewind (…), doordat hij de grondwettelijke termijnen zal kunnen afschaffen’, schrijft Voice of America.

Een bewaker begeleid een vermeend bendelid in het Detentiecentrum tegen Terrorisme (CECOT) in San Vicente, de grootste gevangenis van Latijns-Amerika. De gevangenis is onderdeel van Bukeles strijdplan om het bendegeweld aan te pakken. Mensenrechtenorganisaties zeggen dat de situatie in de gevangenissen slecht is en mensen vastzitten zonder proces. – © Alex Pena / Anadolu

Félix Ulloa, vicepresident van El Salvador, die evenals Bukele werd herkozen op zondag, sprak in aanloop naar de verkiezingen duidelijke taal tegenover The New York Times. ‘Tegen de mensen die zeggen dat de democratie wordt ontmanteld, is mijn antwoord ja – we ontmantelen haar niet alleen, we schaffen haar af, we vervangen haar door iets nieuws.’ Volgens Ulloa was de democratie vóór Bukele ‘verrot, corrupt en bloederig’.

Maar Bukele laat niet alleen in de politiek zijn sporen na, schrijft The Guardian. ‘Bukele heeft de rechtsstaat ook op andere manieren uitgehold, bijvoorbeeld door soldaten in te zetten om het parlement te bezetten en wetgevers te intimideren, en door onafhankelijke mediakanalen die zijn regering hebben bekritiseerd, voortdurend aan te vallen.’ Sinds hij in maart 2022 de noodtoestand in El Salvador heeft uitgeroepen om het bendegeweld aan te pakken, zijn willekeurige arrestaties, martelingen en het doden van gevangenen aan de orde van de dag.

En ook zijn aanpak van geweld is niet het enige antwoord, schrijft El País. ‘Het geweld in El Salvador is geworteld in historische sociale ongelijkheden die niet kunnen worden aangepakt door louter repressie. Het probleem onderdrukken lost het niet op. Als de oorzaken van dat probleem er nog steeds zijn, zal het vroeg of laat weer de kop opsteken, misschien in een andere gedaante, maar toch, om ons eraan te herinneren dat het in feite nooit is weggeweest.’

Wat betekent zijn herverkiezing voor het land en de rest van Latijns-Amerika?

El Faro vat de aankomende periode in een scherp commentaar samen. ‘Technisch gezien wordt El Salvador vanaf 1 juni 2024 een dictatuur, wanneer Bukele een tweede termijn aanvaardt die ongrondwettelijk is, zonder een instelling die hem dat kan beletten. In de praktijk werden de noodzakelijke elementen om zijn dictatuur te vormen al op 1 mei 2021 ingevoerd, toen zijn Assemblee een staatsgreep pleegde op de rechterlijke macht [door opperrechters te vervangen] en Bukele de controle over het hele staatsapparaat overnam.’

Leonor Arteaga, directeur bij de Due Process of Law Foundation, kijkt in The Dialogue vooruit naar de tweede termijn van Bukele en wat deze betekent voor El Salvador. ‘We zullen waarschijnlijk een stijging zien in het onderuithalen van het werk van mensenrechtenverdedigers, intimidatie van onafhankelijke journalisten en mensen die een afwijkende mening verkondigen, en het verbergen en manipuleren van openbare informatie – tekenend voor een land zonder democratische rechtsstaat’, zo zegt Arteaga.

© Alex Pena / Anadolu

Ondanks deze doembeelden blijft Bukele een voorbeeld in de regio, vanwege zijn nietsontziende aanpak van de misdaad – ondanks de mensenrechtenschendingen die daarbij plaatsvonden. ‘De internationale gemeenschap juicht een autoritair model toe dat zogenaamd werkt in El Salvador (…), ook al worden wetten er niet gerespecteerd. En het grote probleem is dat dit autoritarisme navolging krijgt op het continent’, zegt Cesar Fagoaga, hoofdredacteur van Factum Magazine tegen Confidencial.

Veel landen in Latijns-Amerika kampen met drugsgerelateerd bendegeweld en tijdens verkiezingscampagnes is veiligheid steevast het belangrijkste thema. Vanwege zijn harde aanpak van misdaad is Bukele daardoor uitgegroeid tot een rolmodel in de regio, schrijft The Economist. ‘Nog geen enkel land heeft de Bukele-formule in zijn geheel overgenomen, maar verschillende landen hebben er delen van geleend’, schrijft de krant. ‘Honduras kondigde in november de noodtoestand af om bendes aan te pakken en is van plan een gevangenis te bouwen op een eiland voor de kust. Ook Jamaica riep de noodtoestand uit om bendes in zijn hoofdstad de kop in te drukken.’ Ook in Guatemala, Haïti en Ecuador geldt Bulele voor met name rechtse politici als voorbeeld.

Americas Quarterly schrijft zelfs over ‘Nayib Bukeles groeiende lijst vanLatijns-Amerikaanse bewonderaars’, en noemt ook politici in Peru, Chili en Costa Rica. Oftewel, in het merendeel van Latijns-Amerika krijgt Bukele volop waardering.

‘Er is een groeiende afkeer van de basisprincipes van democratie en mensenrechten, die in de ogen van veel mensen gefaald hebben, en steeds meer steun voor autoritair populisme’, zegt mensenrechtenonderzoeker Tyler Mattiace, Amerika-onderzoeker tegen de Washington Post. De krant schrijft: ‘Zowel in ontwikkelingslanden als in ontwikkelde landen worden democratieën op de proef gesteld. Opiniepeilingen tonen een toenemende publieke apathie van kiezers, vooral jongeren, en een groeiende afstand tot de idealen van de liberale democratie.’

You May Also Like

More From Author

+ There are no comments

Add yours