Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken naar Zuid-Europa, waar ongekende droogte en hitte een grote impact hebben op het vakantieseizoen. Hoe vindt de regio een balans tussen de behoeften van het toerisme en de lokale bevolking?
Buiten de grenzen is exclusief voor abonnees. Heb je deze nieuwsbrief doorgestuurd gekregen en wil je blijven lezen? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf € 1,50 per maand – op 360 Magazine.
Hoe droog is het in Zuid-Europa?
’De parochianen van Perpignan besloten zich nog een keer te richten tot sant Galdric, beschermheilige van de Catalanen, om eindelijk regen te brengen naar het [Franse departement] Pyrénées-Orientales. Op zondag 10 maart organiseerden ze voor het tweede achtereenvolgende jaar een processie door de straten van de stad. In het uiterste zuiden van Frankrijk, net als in het hele westelijke Middellandse Zeegebied, heeft de droogte toegeslagen’, zo opende Le Monde dit voorjaar een artikel over de ongekende droogte in Zuid-Europa.
Al sinds het begin van 2022 kampt de regio met aanhoudende droogte. ‘De ergste sinds het begin van de metingen in 1959’, zegt klimatoloog Simon Mittelberger, werkzaam bij Météo-France – de Franse KNMI – tegen de krant. ‘De winter van 2023-2024 was nog droger dan de vorige, met een tekort van 55 procent.’
‘Het gebrek aan regenval is verergerd door de hogere temperaturen die veroorzaakt zijn door de klimaatverandering’
‘De droogte is bijzonder verwoestend, zeggen experts, omdat het gebrek aan regenval verergerd is door de hogere temperaturen die veroorzaakt zijn door de klimaatverandering’, aldus The New York Times in een reportage over droogte op Sicilië. Le Monde beaamt dat: ‘Van de Maghreb tot aan Italië, via de Algarve in het zuiden van Portugal, de hele oostkust van Spanje, de Balearen, het uiterste zuiden van Frankrijk, Sicilië, Sardinië, Malta en zo ver zuidwaarts als Kreta, is het duidelijk dat de huidige situatie geen uitzonderlijke episode is die verband houdt met recordtemperaturen (…) maar een langetermijnverschijnsel.’ Zo warm als afgelopen winter was het nog nooit geweest op de wereld, blijkt uit de metingen. Ook in juli zijn er twee dagen op rij de hoogste gemiddelde wereldwijde temperatuur gemeten.
De droogte en hitte hebben een grote impact op het vakantieseizoen. Hoe balanceert de regio tussen de behoeften van toeristen en de lokale bevolking?
De Algarve, Sardinië en Sicilië hebben het watergebruik beperkt in steden en de regels voor het sproeien van tuinen verscherpt. Catalonië, dat volgens regiopresident Pere Aragonès te kampen heeft met de ‘ergste droogte in een eeuw’, heeft sinds 1 februari de noodtoestand uitgeroepen en een reeks beperkingen ingesteld op het verbruik van water. Barcelona wil zoet water uit Valencia halen per boot en is bezig met de bouw van twee grote zeewaterontziltingsinstallaties om haar inwoners te bevoorraden.
De European Drought Observatory spreekt van een alarmtoestand voor het zuiden en oosten van Spanje, het zuiden van Frankrijk, het grootste deel van Italië, Malta, Cyprus en delen van Roemenië, Griekenland en Turkije. In het algemeen is het hele westelijke Middellandse Zeegebied zwaar getroffen.
De landbouw, een sector met een hoog waterverbruik, heeft flink te lijden aanhoudende droogte. The New York Times bracht onlangs de situatie in kaart op Sicilië. Daar zag koeienboer Lorenzo Iraci Sareri zich gedwongen zijn melkkoeien te laten slachten. Na maanden van droogte had hij geen water of voedsel om ze in leven te houden. In veertig jaar tijd had Sareri dit nog nooit meegemaakt. ‘Het is verschrikkelijk,’ zei hij met betraande wangen tegen de krant.
Wat merkt het toerisme ervan?
’De dreiging van nog een droge zomer in Spanje plaatst toeristen tegenover de lokale bevolking en links tegenover rechts in gevechten over water in de vakantiehotspots van het land’, stelt Financial Times. Het strijdtoneel: hotelzwembaden. Want door het watertekort ziet het regionale bestuur zich genoodzaakt om strenge controles op watergebruik in te voeren om te voorkomen dat er geen druppel meer uit de kraan komt.
‘Rechtse politici proberen de zonaanbidders in de watten te leggen, terwijl linkse leiders de hotels als deel van het probleem aanwijzen’
‘Rechtse politici proberen de zonaanbidders in de watten te leggen, terwijl linkse leiders de hotels als deel van het probleem aanwijzen’, vervolgt FT. ‘De door conservatieven geleide regio Andalusië, met strandparadijzen aan de Costa del Sol als Málaga en Marbella, heeft hotels toegestaan hun zwembaden te vullen, maar verbiedt dat voor de meeste appartementencomplexen en privéwoningen. Daarentegen heeft de linkse regionale regering in Catalonië deze week [sinds april] voor het eerst beperkingen opgelegd aan het watergebruik in hotels, nu de regio te kampen heeft met wat ze de ergste droogte in honderd jaar noemt’.
‘De toeristische sector moet zich aanpassen aan de situatie die we nu meemaken, die absoluut abnormaal is’, vertelde Patrícia Plaja van de Catalaanse regering aan Financial Times. ‘Het is een zeer belangrijke sector, maar met dezelfde rechten en dezelfde plichten als elke andere.’ Voor hotels in gebieden die zich in code rood bevinden, waaronder Barcelona, betekent dat dat ze per hotelbed maximaal 100 liter water per dag mogen gebruiken, dezelfde limiet als die voor inwoners geldt.
Geiten in de buurt van de Siciliaanse stad Agrigento. Boeren op Sicilië zijn gedwongen hun dieren naar het slachthuis te sturen vanwege een tekort aan water. – © Paul La Rosa / Unsplash
In Andalusië heerst onvrede met de ongelijke behandeling van toeristen en lokale bevolking. ‘De maatregelen die ze hebben genomen zijn oneerlijk’, zei Andrés Marín, manager van een hoveniersbedrijf in Málaga en woordvoerder van een groep bedrijven die tegen de waterbeperkingen zijn, tegen de Britse zakenkrant. ‘Toeristen die naar Málaga komen, mogen als ze willen zeven keer per dag douchen, zo vaak als ze willen mogen ze de jacuzzi vullen, er zijn geen beperkingen.’
Toch is vooralsnog voorkomen dat er geen water meer uit de kraan komt in Spanje. Dat het Spaanse watersysteem tot nu toe niet heeft gefaald, heeft een zekere ‘cognitieve dissonantie’ mogelijk gemaakt, aldus Gonzalo Delacámara, directeur van het Centrum voor Water- en Klimaatadaptatie aan de IE Universidad. Terwijl de mensen constant de boodschap te horen krijgen dat ‘we een zeer ernstige droogteperiode doormaken, dat er een klimaatnoodtoestand is’, is de realiteit dat het systeem nog steeds veerkrachtig genoeg is en in staat is om ‘24/7’ water te leveren.
Op Sicilië is de situatie nijpender. In het stadje Agrigento is het water op een nog strikter rantsoen. Sommige huizen aan de rand van de stad die bekend staat om de Griekse tempels hebben al weken geen water gekregen. ‘Waterschaarste betekende dat een klein aantal kleine bed-and-breakfasts ook een aantal kamers van de markt moesten halen of klanten moesten doorverwijzen naar andere hotels’, bericht The New York Times. Om het centrum, waar de meeste hotels en B&B’s zitten, van water te blijven voorzien heeft de burgemeester vrachtwagens met watertanks ingezet. Ondertussen moeten boeren hun dieren naar het slachthuis brengen en gaan oogsten verloren.
‘Als toeristen die komen niet kunnen douchen, ontstaat er negatieve mond-tot-mondreclame’
Ook op het Italiaanse eiland Sardinië krijgt het toerisme voorrang op de landbouw. ‘We hebben besloten om de landbouw op te offeren’, zei Giancarlo Dionisi, de plaatselijke prefect van de Sardijnse provincie Nuoro, tegen NYT. Terwijl de boeren gecompenseerd zouden worden voor hun verliezen, zei hij, zou de schade van waterloze hotels wel eens langer kunnen duren. ‘Als toeristen die komen niet kunnen douchen, ontstaat er negatieve mond-tot-mondreclame.’
Tegen het onbegrensde watergebruik van het toerisme schrijft de Griekse journalist Nicole Leivadari een aanklacht in de Griekse zakenkrant Naftemporiki, in zijn geval tegen het watermanagement op de Egeïsche eilanden. ‘Sifnos heeft geen water om te drinken, het verkeert in een noodtoestand vanwege watertekort. Maar overal zijn er spa’s, jacuzzi’s en zwembaden. In juni, toen het jaarlijkse “zwembaden vullen”-feest begon, was het waterverbruik met 100 procent gestegen vergeleken met vorig jaar.’
Wat wordt er gedaan om de droogte te voorkomen?
In Catalonië doen de regionale overheid en de gemeente er veel aan om de regio leefbaar te houden in tijden van droogte. Volgens Vicenç Acuña Salazar, directeur van het Catalaans Wateronderzoeksinstituut (ICRA), is het nodig om toeristen in Barcelona beter te informeren over waterschaarste en te zorgen dat de stad minder afhankelijk is van regenval. ‘We zijn begonnen met het samenstellen van een groep belanghebbenden uit de toeristische sector, mensen van de vereniging van hoteleigenaren en hopelijk ook het Spaanse ministerie van Milieu om een systeem te ontwikkelen en te implementeren voor het meten van waterverbruik bij toeristische activiteiten’, zegt hij tegen Euronews. ‘Zodat je, wanneer je moet kiezen welk hotel je gaat bezoeken, kunt zien hoe efficiënt ze met water omgaan, of ze hebben geïnvesteerd in het terugwinnen van regenwater en het vervolgens hergebruiken in het hotel.’
Want ook voor toeristen is er een gedragsverandering nodig. Volgens data van het ICRA gebruikt die groep twee keer zo veel water per persoon als lokale inwoners.
Een man vult waterflessen bij een aquaduct op Sicilië. Door de aanhoudende droogte hebben niet alle huishoudens op het eiland toegang tot stromend water. – © Carmelo Sucameli / Alamy Limited
Maar alleen bewustwording is niet genoeg, vindt de Catalaanse regering. Die investeert namelijk bijna 2,5 miljard euro in het Catalaans Wateragentschap (ACA) om de watervoorraden te beheren en toekomstige droogtes aan te pakken. Het plan, dat loopt van dit jaar tot 2027, zal eerdere investeringen verdrievoudigen, het aantal waterproductie-installaties uitbreiden van 24 naar 40 en de waterproductie uit de rivier de Besos in Barcelona opvoeren. Ook moeten de watersystemen in de regio worden gemoderniseerd. Volgens het ACA ging in Catalonië in 2022 een kwart van het water verloren door lekkages.
Daarnaast wordt jaar nog wordt voor de kust van Barcelona een drijvende ontziltingsinstallatie geïnstalleerd, die jaarlijks 14 hm³ water produceert – 6 procent van het verbruik van de agglomeratie – en vanaf juni worden 12 mobiele ontziltingsinstallaties gebouwd langs de noordelijke Costa Brava. Deze installaties, die 10 miljoen euro kosten, zullen dagelijks 1000 m³ water leveren, wat 35 procent van het waterverbruik in meer dan een dozijn gemeenten dekt.
‘Het optimale scenario is dat het niet uitmaakt wie het water gebruikt’
Ook de nationale regering van Pedro Sánchez, de socialistische premier van Spanje, houdt toezicht op een miljardeninvesteringsplan om beschadigde waterbronnen te herstellen, toevoersystemen te moderniseren en waterrecycling en ontzilting te bevorderen, meldt FT.
Maar ontzilting is niet omstreden, schrijft Euronews in een ander artikel. ‘Een recent rapport van Accenture toonde aan dat de centrales tot 23 keer meer energie verbruiken dan conventionele waterbronnen. Het rapport wijst op de aanzienlijke risico’s voor het zeeleven door het lozen van pekel, het residu dat overblijft na ontzilting.’ Pekel is namelijk schadelijk, en in bepaalde concentraties zelfs dodelijk, voor het zeeleven.
Om het waterverbruik echt te verminderen, moet ook het toerisme worden ingeperkt, vinden actiegroepen en veel lokale bewoners in Barcelona en Catalonië. Maar daar wil de lokale overheid nog niet aan. Tegen Politico zei locoburgemeester van Barcelona Laia Bonet dat de stad vooral nastreeft het waterverbruik van de sector te verminderen: ‘Het optimale scenario is dat het niet uitmaakt wie het water gebruikt, of het nu de lokale bewoner of de bezoeker is.’ Van het weren van toeristen is dus vooralsnog geen sprake.
