Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar COP30. Wereldleiders komen volgende maand samen in Belém, Brazilië voor de dertigste editie van de jaarlijkse VN-klimaatconferentie. Het is dan precies tien jaar geleden dat het klimaatakkoord van Parijs werd ondertekend. Welke kansen en uitdagingen liggen er in het verschiet voor deze editie?
Wat maakt deze klimaattop bijzonder?
Wereldwijd worden landen geconfronteerd met steeds hevigere stormen, gevaarlijke hittegolven en stijgende zeespiegels. Na dertig jaar internationale klimaatonderhandelingen en miljarden dollars aan schade is de wereld nog steeds niet op weg om de wereldwijde temperatuurstijging te stoppen, schrijft The Conversation. De uitstoot van broeikasgassen bereikte recordhoogtes in 2024 en het was het warmste jaar ooit gemeten.
Alle ondertekenaars stemden bij het ondertekenen van het klimaatpact in 2015 ermee in om elke vijf jaar een nieuw CO2-reductieplan in te dienen. Maar volgens BBC slaagden slechts 64 landen er dit jaar in een nieuwe toezegging te doen, ondanks vele verlengingen van de deadline. Deze landen vertegenwoordigen ongeveer 30 procent van de wereldwijde uitstoot. Dat niet alle landen hun afspraken zijn nagekomen, lijkt een slecht voorteken voor de klimaattop in Belém, die van 10 tot 21 november zal plaatsvinden.
Volgens de Costa Ricaanse diplomaat Christiana Figueres in El País English staat Brazilië dan ook geen makkelijke taak te wachten. ‘De top van dit jaar zal niet alleen het klimaatakkoord van Parijs op de proef stellen, maar ook testen of de wereld nog steeds in staat is om samen actie te ondernemen tegen wereldwijde bedreigingen in tijden van verdeeldheid en wantrouwen.’
Opvallend genoeg is er dit jaar niet één uitgelicht thema, zoals vorige jaren het geval was, meldt France24. Op de COP28 in de Verenigde Arabische Emiraten in 2023 was het omstreden onderwerp fossiele brandstoffen. Na urenlange debatten bereikten de aanwezigen – waaronder vertegenwoordigers van alle VN-lidstaten – uiteindelijk een akkoord waarin werd opgeroepen tot het ‘verminderen’ van het gebruik van olie en steenkool. Het jaar daarop werd de COP29 in Bakoe, Azerbeidzjan, aangekondigd als de ‘financiële’ conferentie en eindigde deze met de belofte om tegen 2035 jaarlijks 300 miljard dollar (ongeveer 257 miljard euro) beschikbaar te stellen om landen in het Zuiden te helpen met het aanpakken van klimaatverandering. Maar nu is er dus geen overkoepelend thema naar voren gekomen in de aanloop naar de COP30.
Toch is de locatie van de top zeer symbolisch. Het is de eerste VN-klimaatconferentie die wordt gehouden in de Amazone, een van ’s werelds meest vitale ecosystemen, dat miljarden tonnen koolstof opslaat en de thuisbasis vormt voor duizenden inheemse gemeenschappen en diersoorten. Belém is dan ook een ideale locatie voor Lula om de aandacht te vestigen op de bossen van Brazilië en tegelijkertijd aan te dringen op de oprichting van een nieuw fonds om ontbossing te bestrijden: de Tropical Forests Forever Facility. ‘Het fonds wil 125 miljard dollar ophalen, dat vervolgens op de financiële markten wordt geïnvesteerd. De winst gaat naar landen met tropische wouden in het Amazonegebied, het Congobekken en Zuidoost-Azië’, aldus Clément Helary, bosactivist bij Greenpeace. Brazilië heeft al aangekondigd 1 miljard dollar bij te dragen, net als China en de Verenigde Arabische Emiraten.
Welke uitdagingen zijn er?
Toen president Lula opnieuw aan de macht kwam, stopte hij een groot deel van Bolsonaro’s milieubeleid en zorgde voor een daling van de ontbossing in het Amazonegebied met 50 procent. Brazilië verhoogde zijn emissiereductiedoelstelling naar 53 procent in 2030 en beloofde netto nuluitstoot in 2050. Maar minder dan drie weken voor de opening van de top in de Amazonestad Belém gaven de Braziliaanse autoriteiten het bedrijf Petrobras toestemming om een olie-exploratieput te boren bij de monding van de Amazone, een gebied met een rijke en kwetsbare mariene biodiversiteit. Een besluit dat ‘olie op het vuur gooit’ en ‘een extra uitdaging vormt voor het succes’ van de COP30, aldus de Braziliaanse onderzoekswebsite Agência Pública.
Een columnist voor het weekblad Veja vat de positie van het Zuid-Amerikaanse land als volgt samen: ‘Brazilië gaat naar de COP om het klimaat te verdedigen, maar komt met vuile handen van de olie aan.’ En Forbes schrijft: ‘in plaats van binnen te komen met momentum, moet Brazilië zich eerst verantwoorden’. Milieuorganisaties noemden de timing een ‘sabotagedaad’ die zowel de geloofwaardigheid van Brazilië als de agenda van de top ondermijnt.
Het organiseren van een klimaattop komt bovendien met de nodige praktische uitdagingen. Brazilië heeft namelijk nog geen manier gevonden om alle bezoekers te accommoderen. Diplomaten klagen over een acuut tekort aan betaalbare kamers in Belém. Twee derde van de landen had slechts twee maanden voor aanvang nog geen kamer geboekt, aldus The New York Times. Volgens de krant zijn in de loop der jaren de gesprekken enorm in omvang toegenomen, variërend van 40.000 tot meer dan 80.000 mensen. Directeuren van oliemaatschappijen komen erheen, evenals klimaatactivisten. Er klinken steeds meer stemmen om de agenda voor de gesprekken meer toe te spitsen.
Na drie eerdere klimaatconferenties in autoritaire landen – Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten en Azerbeidzjan – moet de klimaattop van 2025 echt ‘een klimaatconferentie van het volk’ zijn, zegt Fanny Petitbon, manager van de ngo 350.org voor hernieuwbare energie in Frankrijk, tegen France24. ‘Dit is een kans om de burgerbeweging te versterken en een stem te geven aan degenen die het meest kwetsbaar zijn, waaronder aan inheemse volkeren.’
Van 12 tot en met 16 november wordt een gelijktijdige ‘volksconferentie’ georganiseerd om te pleiten voor meer aandacht voor de behoeften en kennis van inheemse volkeren in de onderhandelingen. Ook is er een stadswandeling gepland op 15 november, bedoeld om het maatschappelijk middenveld te mobiliseren voor actie tegen klimaatverandering. ‘Maar het gaat niet alleen om het terugwinnen van buitenruimtes tijdens de COP’, zegt Petitbon. Het afgelopen jaar heeft een coalitie van inheemse volken, genaamd The Answer is Us, met vertegenwoordigers uit heel Latijns-Amerika, campagne gevoerd om deel te nemen aan de officiële onderhandelingsruimtes. ‘Het gaat niet om het houden van een COP vóór inheemse volken, maar om een COP mét hen’, concludeert ze.
Ook de prominente inheemse leider Beto Marubo is teleurgesteld in de Braziliaanse regering. ‘De ruimtes die zijn gecreëerd voor inheemse participatie zijn niet voldoende. Er worden geen beslissingen genomen, er wordt enkel informatie aangeleverd’, vertelt Marubo aan Mongabay. ‘Ik zou graag zien dat we aan de besluitvormingstafel zitten.’
Kan deze top het verschil maken?
Iemand die niet aanwezig zal zijn is Donald Trump, die zich in januari terugtrok uit het klimaatpact van Parijs. En dus ligt er volgens Francesco Grillo, gastonderzoeker aan het Europees Universitair Instituut in Florence en directeur van de denktank Vision ‘een zeldzame kans voor Europa en Brazilië om, ongehinderd door de VS, van COP30 een succes te maken – en de wereldorde te hervormen.’ Dat schrijft hij in een opiniestuk in The Guardian, waarin de auteur ook toegeeft dat Donald Trump misschien niet helemaal ongelijk heeft als hij de VN ervan beschuldigt ‘loze woorden uit te spreken om ze vervolgens nooit op te volgen’, zoals hij dat op de VN-top van vorige maand zei. ‘Het is duidelijk dat de gemaakte klimaatafspraken niet worden nagekomen. Het multilateralisme verkeert in crisis en dit is misschien wel een van de redenen achter de aantrekkingskracht van populisten zoals Trump. Maar de rest van de wereld heeft nu een (laatste) kans om te laten zien dat mondiale problemen nog steeds collectief kunnen worden opgelost.’
Figueres is in El Pais English een stuk positiever en noemt alles wat er de afgelopen jaren wél goed is gegaan wat betreft het klimaatbeleid. ‘Tien jaar later zien we dat het klimaatakkoord van Parijs werkt’, concludeert ze. De domino-effecten ervan zouden het wereldwijde energiebeleid hebben veranderd en een technologische revolutie hebben ontketend. ‘Het “Parijs-effect” is zo krachtig geworden dat het nu door geopolitieke complexiteiten heen snijdt: landen over de hele wereld maken gebruik van schone energie, niet omdat het modieus is, maar omdat het goedkoper en veiliger is dan fossiele alternatieven.’
Maar we zijn er nog niet. ‘Nu het Amazonegebied snel een omslagpunt nadert en extreme weersomstandigheden huizen, scholen en bedrijven in zowel rijke als arme landen verwoesten, vertegenwoordigt de COP van dit jaar een zeldzaam en cruciaal moment om klimaatactie te stimuleren’, schrijft The Bureau of Investigative Journalism. De top zal moeten aantonen of Braziliës leiderschap geloofwaardig is, of het klimaatpact van Parijs standhoudt en of de schoonheid en het belang van de Amazone het waard zijn om te beschermen.
