Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Nederland. Wat wordt er geschreven over de plannen van de minderheidscoalitie met D66, CDA en VVD?
Hoe verliep de totstandkoming van deze coalitie?
‘Rob Jettens verkiezingswinst kan als historisch worden beschouwd’, aldus Handelsblatt. ‘Hij wist slechts enkele weken voor de verkiezingen het tij te keren en de ervaren rechts-populist Geert Wilders nipt te verslaan.’ De Duitse krant voegt eraan toe dat de achtendertigjarige Rob Jetten in februari waarschijnlijk de jongste en eerste openlijk homoseksuele premier van Nederland wordt.
‘Een sociaal-liberale, progressieve, pro-Europese politicus verdrijft het rechtse spook van Geert Wilders. Althans, dat is het perspectief vanuit Brussel. Wie iets beter kijkt, ziet de coalitie van Jetten als een teken van instabiliteit in Europa’, schrijft Süddeutsche Zeitung. De krant legt uit dat de coalitie van D66, het CDA en de VVD geen meerderheid heeft in de Tweede Kamer. ‘Tenzij zich onvoorziene omstandigheden voordoen, zal Jetten dus een minderheidsregering leiden en voortdurend op zoek moeten naar compromissen.’
Markus Wilp van het Centrum voor Nederlandse Studies in Münster legt in Die Zeit uit dat er sinds de afgelopen verkiezingen vijftien partijen in de Tweede Kamer zitten. ‘Of een partij een zetel behaalt, wordt beslist door relatief weinig stemmen, omdat Nederland slechts 13,5 miljoen kiesgerechtigden telt en er geen kiesdrempel is.’ De opkomst bij de laatste verkiezingen lag net onder de 80 procent. ‘Een partij heeft maar zo’n zeventigduizend stemmen nodig om in de Tweede Kamer te komen, en dat zorgt voor een zeer gefragmenteerd partijlandschap.’
The Guardian merkt op dat een minderheidskabinet ‘zeer ongebruikelijk’ is voor Nederland, maar vanwege de politieke versnippering en wederzijdse uitsluitingen waren de opties beperkt. VVD-leider Dilan Yeşilgöz sloot GroenLinks-PvdA vanaf het begin uit omdat zij de linkse partij ‘te radicaal’ vond, aldus de Britse krant. Pogingen van de VVD om de radicaal-rechtse populistische partij JA21 in de regering op te nemen, stuitten dan weer op fel verzet van D66.
Een minderheidsregering is in Nederland slechts één keer is voorgekomen, merkt Handelsblatt op
Een minderheidsregering is zo ongebruikelijk dat het in de moderne geschiedenis van Nederland slechts één keer is voorgekomen, merkt Handelsblatt op. ‘Dat was onder leiding van de huidige NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte – en duurde slechts twee jaar.’
Opvallend is dat GroenLinks-PvdA nu de grootste oppositiepartij is geworden. Dat komt door ‘het uiteenvallen van de PVV, die bijna een derde van haar zetels in de verkiezingen verloor,’ schrijft The Guardian.
Ook Le Monde bericht over de verliezen van Wilders: ‘De heer Wilders, die de Europese politiek op zijn kop zette door de Tweede Kamerverkiezingen van november 2023 te winnen, heeft de afgelopen weken zijn populariteit sterk zien afnemen.’ Het aantal zetels van zijn partij daalde van 37 in 2023 naar 26. ‘In januari namen zeven van zijn parlementsleden ontslag vanwege zijn autoritaire leiderschap binnen de partij.’ Andere extreemrechtse partijen, zoals Forum voor Democratie en JA21, blijven daarentegen groeien, benadrukt de Franse krant.
Welke plannen vallen het meest op?
Het regeerakkoord bevat volgens Politico een reeks ambitieuze doelstellingen. De nieuwe regering wil duidelijk maken dat ze definitief breekt met jaren van politieke verlamming en koos als slogan ‘Aan de slag!’ ‘De drie coalitiepartners willen een einde maken aan een tijdperk van polarisatie en volledig terugkeren naar de lange traditie van compromispolitiek in Nederland. Na de door conflicten geteisterde en somber gestemde regering-Schoof kunnen we vanuit Den Haag een “yes-we-can”-sfeer verwachten’, aldus de politieke nieuwswebsite.
Tegelijkertijd staan er grote uitdagingen op de agenda. Het oplossen van de woningcrisis en het afbouwen van de stikstofuitstoot via uitkoopregelingen vergt flinke investeringen, erkent Politico. Plannen voor bezuinigingen op onderwijs en internationale hulp worden voorlopig uitgesteld, wat als een overwinning voor D66 kan worden beschouwd. De nieuwssite benadrukt echter dat deze winst ten koste gaat van de sociale uitgaven, waarop flink zal worden gekort. ‘De nieuwe regering balanceert bovendien op een dun koord door enerzijds te spreken van een streng immigratiebeleid en zich anderzijds te willen distantiëren van Wilders, om geen progressieve stemmers te verliezen.’
‘Een links-liberale regeringsleider op een rechtse koers’
‘De nieuwe regeringscoalitie stelt belastingverhogingen voor, voert een hard beleid ten aanzien van asiel en gaat bezuinigen op sociale voorzieningen. Deze maatregelen maken geld vrij voor investeringen in onderwijs, veiligheid en defensie en dragen bij aan de nieuwe doelstellingen van de NAVO’, analyseert Frankfurter Allgemeine Zeitung in een artikel met als kop: ‘Een links-liberale regeringsleider op een rechtse koers’. Volgens de Duitse krant ‘treffen de geplande bezuinigingen alle pijlers van het sociale zekerheidsstelsel en wijzen ze op een verschuiving naar rechts’.
Financial Times viel vooral de freedom tax op. ‘Alle NAVO-leden hebben toegezegd te zullen voldoen aan de eis van de VS om de defensie-uitgaven tegen 2035 te verhogen tot 5 procent van het bbp. Om dat doel te bereiken, zullen Nederlandse burgers via de inkomstenbelasting een zogeheten “freedom tax” betalen, die uiteindelijk meer dan 3 miljard euro per jaar oplevert. Ook Nederlandse bedrijven zullen een dergelijke bijdrage moeten betalen, wat uiteindelijk goed moet zijn voor 1,7 miljard euro per jaar.’
Wat zijn de grootste uitdagingen?
‘Jetten bereidt zich nu voor op een zeer complexe taak: het leiden van een regering die afhankelijk is van andermans steun en compromissen’, aldus het Argentijnse dagblad La Nacion. ‘Het land heeft last van chronische instabiliteit, met vijf regeringen in vijftien jaar. De laatste regeerpoging – onder leiding van de extreemrechtse Geert Wilders – mislukte al na elf maanden.’
Het advies van informateur Rianne Letschert suggereert dat de toekomstige regering vele slapeloze nachten tegemoet gaat
Met uitzondering van Wilders benadrukken de oppositieleiders echter dat ze zich ‘constructief’ zullen opstellen ten opzichte van de nieuwe regering, constateert Politico. Maar aangezien de twee grootste oppositiepartijen – GroenLinks-PvdA en de PVV – diametraal tegenovergestelde standpunten innemen, vormt de minderheidscoalitie ‘een recept voor politieke acrobatiek’.
El País besteedt in het bijzonder aandacht aan een uitspraak van informateur Rianne Letschert. ‘Ze gaf (…) de politici nog een laatste advies: “Koop een goed koffiezetapparaat.”.’ Deze opmerking, legt de krant uit, verwijst niet alleen naar ‘het feit dat koffie de favoriete warme drank is van de Nederlanders, die volgens marktonderzoek gemiddeld 3,6 kopjes per dag drinken’, maar suggereert ook dat de toekomstige regering vele slapeloze nachten tegemoet gaat.
De volgende stap is de verdeling van ministeries en kabinetsfuncties. Als alles goed gaat, zal het definitieve team eind februari op de trappen van het paleis van de Nederlandse koning staan voor de traditionele foto. En dan, zoals Politico stelt, kan ‘het echte werk’ beginnen.
