Waar andere Europese leiders zwijgen, spreekt de Spaanse premier zich uit tegenover Donald Trump. Maar volgens sommigen heeft hij zich verrekend.
Toen de Spaanse premier Pedro Sánchez waarschuwde dat de Verenigde Staten met hun ‘illegale’ aanval op Iran een spiraal van geweld dreigden te ontketenen, haalde hij tegelijk hard uit naar Donald Trump, iets wat geen enkele andere Europese leider aandurft. Volgens Sánchez moeten politici het leven van mensen verbeteren: ‘Het is volstrekt onaanvaardbaar dat leiders die daar niet in slagen een oorlog gebruiken om hun eigen tekortkomingen te verhullen en ondertussen de zakken vullen van een kleine minderheid – van diegenen die profiteren wanneer de wereld stopt met het bouwen van ziekenhuizen en begint met het maken van raketten.’
Zo’n sneer, een duidelijke verwijzing naar ongelijkheid en de macht van de rijken, hoor je zelden zo expliciet van een Europese leider. Sommigen proberen juist in te spelen op Trumps ijdelheid en persoonlijke belangen, bijvoorbeeld met staatsbezoeken, kostbare geschenken of zelfs golfpartijen. Anderen kiezen ervoor zijn ideologie deels over te nemen of hun meningsverschillen juist te bagatelliseren.
Maar Sánchez – de meest ervaren socialistische leider binnen de EU, en politiek linkser dan zijn Britse tegenhanger Keir Starmer – is de enige die openlijk de confrontatie met de Amerikaanse president aangaat. Omgekeerd is Sánchez voor Trumps MAGA-beweging uitgegroeid tot het ideale mikpunt: het prototype van de linkse Europese politicus die te soft zou zijn op thema’s als defensie, China en migratie. Na meer dan een jaar van opborrelende spanningen heeft de oorlog in het Midden-Oosten de strijd tussen Trump en Sánchez tot een kookpunt gebracht.
Sánchez is voor Trumps MAGA-beweging uitgegroeid tot het ideale mikpunt
De vraag is of de Spaanse leider, een zelfverklaard pacifist, te ver is gegaan: hij weigerde de VS toegang tot twee militaire bases in Spanje en haalde fel uit naar de Amerikaans-Israëlische aanvallen, die hij vergeleek met de ‘onrechtmatige’ invasie van Irak in 2003.
Trump dreigde op zijn beurt Spanje te straffen voor het blokkeren van die bases door de handel met het land stop te zetten. ‘We willen niets met Spanje te maken hebben,’ zei de Amerikaanse president, waarbij hij zinspeelde op een algeheel ‘embargo’ om de handel volledig stil te leggen.
Handel
Hoewel het tot nu toe bij harde woorden is gebleven, vragen analisten zich af of Sánchez binnenkort echt de gevolgen van Trumps woede zal ondervinden.
‘Het Iran-beleid is een misrekening voor Spanje,’ zegt Juan Luis Manfredi, docent buitenlandse politiek aan de Universiteit van Castilla-La Mancha. ‘De VS zullen wel andere havens of bases vinden voor hun operaties. Spanje wint hier niets mee en loopt het risico zich juist op een bijzonder gevoelig moment verder te profileren als politieke tegenstander.’
De Spaanse sectoren die het meest naar de VS exporteren zijn olijfolie, wijn, keramiek, elektrische apparatuur en machines. Toch is Spanje voor zijn uitvoer minder afhankelijk van de VS dan veel andere eurolanden: in 2025 ging slechts 4,6 procent van de export naar de VS, aldus de Spaanse centrale bank.
Lange tijd pakten de ideologische verschillen tussen Trump en Sánchez voor beide kanten gunstig uit
Volgens Manfredi ligt de kwetsbaarheid voor Spanje eerder bij de import van gas uit de VS. Spanje is een belangrijk Europees knooppunt voor vloeibaar aardgas (lng), waarvan de VS de afgelopen twaalf maanden goed waren voor 31 procent van de aanvoer – en in januari zelfs 44 procent, volgens de Spaanse netbeheerder Enagás. ‘Stijgende energieprijzen zouden uiteindelijk het huidige kabinet in de problemen kunnen brengen,’ aldus Manfredi.
Lange tijd pakten de ideologische verschillen tussen Trump en Sánchez voor beide kanten gunstig uit. Het opnemen tegen Trump viel goed bij Sánchez’ linkse achterban, maar ook bij Spanjaarden die hem na bijna acht jaar aan de macht minder genegen zijn.
Amanda Sloat, voormalig Europa-adviseur van oud-president Joe Biden en nu hoogleraar aan IE University in Spanje, zegt: ‘Sánchez is de Europese leider die het meest consequent en openlijk tegen Trump ingaat. Juist omdat veel andere Europese leiders bewust stil blijven, valt zijn kritiek extra op.’
‘Juist omdat veel andere Europese leiders bewust stil blijven, valt Sánchez’ kritiek extra op’
Dat is ook de MAGA-beweging niet ontgaan. Zo haalde Elon Musk, een van Sánchez’ felste critici, recent nog naar hem uit op X. Nadat de premier had voorgesteld sociale media te verbieden voor kinderen onder de zestien, schreef Musk: ‘Dirty Sánchez is een tiran en een verrader van het Spaanse volk.’
Ook de Heritage Foundation, een denktank die nauw verbonden is met de MAGA-beweging, bekritiseerde Spanje, omdat het spanningen tussen de VS en China deels wijt aan Amerikaans protectionisme. Vorig jaar, toen Sánchez zich voorbereidde op zijn derde bezoek in twee jaar aan de Chinese president Xi Jinping, waarschuwde de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent dat nauwere samenwerking met China zou neerkomen op jezelf in de voet schieten.
Ook de Heritage Foundation stelt dat Spanjaarden in gevaar worden gebracht door wat zij een ‘onzorgvuldige’ nationale veiligheidsstrategie van Madrid noemt.
NAVO en Europa
De laatste openlijke botsing tussen Sánchez en Trump vond plaats in juni, toen de Spaanse premier weigerde in te stemmen met de nieuwe NAVO-norm om 5 procent van het bbp aan defensie te besteden. Trump verweet Spanje dat het ’gratis wil meeliften’ en dreigde het land ‘het dubbele’ te laten betalen via invoertarieven, al werd die dreiging uiteindelijk niet waargemaakt.
Door de verwevenheid van Europese productieketens is het lastig om specifiek Spaanse goederen met importheffingen te treffen zonder ook andere EU-landen te raken. Maar Trump beschikt over een breed scala aan middelen, waaronder een volledig embargo dat voor Spanje veel schadelijker zou kunnen uitpakken. Bessent ontweek onlangs op CNBC een vraag over zo’n embargo, maar zei wel: ‘De Spanjaarden brengen Amerikaanse levens in gevaar.’
Later verklaarde Karoline Leavitt, de woordvoerder van het Witte Huis, dat Spanje van koers was veranderd en had ingestemd met ‘samenwerking’ met het Amerikaanse leger. Spanje sprak dat met klem tegen: volgens minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares was het standpunt ‘geen millimeter veranderd’.
In de tussentijd sprak de Franse president Emmanuel Macron in een telefoongesprek met Sánchez zijn steun uit voor Spanje.
‘We zullen niet medeplichtig zijn aan iets dat slecht is voor de wereld’
In Spanje verwijten critici de premier dat hij zijn buitenlandse beleid inzet om in eigen land politiek voordeel te behalen
Volgens Paco Camas, hoofd opinieonderzoek bij peilingbureau Ipsos in Spanje, brengt Sánchez’ verzet tegen Trump de conservatieve Partido Popular, de belangrijkste oppositiepartij, in een lastig parket, omdat haar kiezers de Amerikaanse president overwegend afwijzen. De rechts-populistische partij Vox is daarentegen eerder geneigd Trumps kant te kiezen. Volgens Camas is het conflict met Iran voor Sánchez bovendien een kans: ‘Het stelt hem in staat het initiatief te nemen, een eigen geluid te laten horen en zichtbaarder te zijn.’
Op het internationale toneel probeerde Sánchez de kritiek te pareren dat zijn standpunten onrealistisch zouden zijn. ‘Ik geloof helemaal niet dat onze houding naïef is,’ zei hij. ‘We zullen niet medeplichtig zijn aan iets dat slecht is voor de wereld en indruist tegen onze waarden en belangen, simpelweg uit angst voor mogelijke vergeldingsmaatregelen.’
