In het door het Pulitzer Center on Crisis Reporting ondersteunde artikel ‘Behind the New Iron Curtain’ biedt Marzio Mian een diepgaand inzicht in hedendaags Rusland, met een focus op de ervaringen van Russen langs de rivier de Wolga.
Het lijkt ongelooflijk, schrijft hij, dat in het tijdperk van sociale media, er zo weinig bekend is over het land dat de internationale orde verstoort en voor veel waarnemers in het Westen opnieuw een verre, mysterieuze en vijandige plek is geworden. Maar dat is wat de buitenkant laat zien; het is iets anders – en daarvoor bestaat de journalistiek – om van binnenuit te proberen te begrijpen hoe Russen de oorlog ervaren, hoe ze reageren op sancties en wat hun hoop is voor de toekomst. Helaas weert het regime ook journalisten of maakt het het uitoefenen van hun beroep onmogelijk, waardoor Rusland lijkt te zijn veranderd in een andere planeet.
Vorig jaar zomer reisde Mian een maand langs de rivier de Wolga. De rivier der rivieren. Ze noemen haar matushka, de moeder; die stroomt van de Waldaj-heuvels naar het land van de Tsjoevasjen, de Tataren, de Kozakken, de Kalmukken, en komt uit in de Kaspische Zee. Daar waar Europa en Azië elkaar ontmoeten, of zich van elkaar afkeren.
Het is een volk dat bereid is om te lijden en zich heeft neergelegd bij een toekomst van isolatie en autocratie
Langs de rivier liggen veel steden die bepalend zijn geweest voor de vorming van de Russische cultuur, van Oeljanovsk, de geboorteplaats van Lenin, tot Stalingrad (nu Wolgograd genoemd), de plaats van de beruchte belegering in de Tweede Wereldoorlog. Mian leert er de Russische identiteit elke dag beter te begrijpen; het is een volk dat bereid is om te lijden en zich heeft neergelegd bij een toekomst van isolatie en autocratie.
Een oude bekende van Mian, Michaïl Piotrovski, directeur van de Hermitage in Sint-Petersburg, zei tegen hem voordat hij aan zijn reis begon: ‘De Wolga was alles, en is nog steeds alles.’ In tegenstelling tot andere rivieren die je je nietig doen voelen, biedt deze moeder der rivieren bescherming en roept een streven naar grootsheid in mensen op. Mian zal tijdens zijn reis nog vaak aan de ontmoeting met de geleerde Piotrovski terugdenken.
Veerkrachtig
Bijvoorbeeld wanneer hij ziet hoe veerkrachtig de Russische samenleving reageert op de sancties en het isolement, hoe sommige gebieden hun economieën heroriënteren naar het oosten, met name naar Iran, en hoe er lokale voedselbewegingen ontstaan, waarbij Russische gastronomische tradities herleven. Hij ziet ook het zogenaamde Sovjetrevivalisme, bedrijven die zichzelf identificeren als communistisch-stalinistisch en die nog steeds een belangrijke rol spelen in de Russische economie. En hij ontmoet mensen voor wie sancties de spil vormen van veel nieuwe ontwikkelingen. ‘Pure adrenaline.’ Iemand zegt: ‘Het Westen had ze in de jaren negentig moeten opleggen. Dan zouden we nu de motor van de wereld zijn. Jammer.’ Zijn bedrijf heeft Italiaanse, Duitse en Israëlische ‘productieprocessen’ tot op de letter gekopieerd en levert nu aan bijna duizend supermarkten in heel Rusland.
De oorlog in Oekraïne, zo bleek, heeft veel Russen een berg roebels opgeleverd. ‘De kaasproductie is met 80 procent gegroeid.’ En dat ze de oorlog zullen winnen, daar is weinig twijfel over. ‘We weten hoe we moeten vechten en kunnen niet verliezen. Als het moet, zullen we atoomwapens gebruiken, we zullen de aarde vernietigen, we zullen alles vernietigen.’
De Italiaan Marzio Mian is een bekroonde correspondent en auteur. Hij werkte voor een keur aan tijdschriften en kranten, waaronder Corriere della Sera, Reportagen, Revue XXI, GQ Italia en L’Espresso. Meestal schrijft hij over culturele, sociale en geopolitieke onderwerpen, maar de Balkan en Rusland hebben zijn speciale belangstelling.
