Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Rode Zee, waar Houthi-rebellen uit Jemen vrachtschepen aanvallen die een band hebben met Israël, vanwege de oorlog in Gaza. Kan dit escaleren tot een groter conflict?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waarom vallen Houthi-rebellen vrachtschepen aan?
Kort na het door Hamas aangerichte bloedbad in Israël op 7 oktober verklaarde Houthi-leider Abdulmalik Al-Houthi zijn steun aan Hamas en zei hij dat zijn troepen ‘met honderdduizenden tegelijk klaarstonden om zich bij het Palestijnse volk aan te sluiten en de confrontatie met de vijand aan te gaan’. ‘Dat was misschien overdreven’, oordeelt The Guardian.
De betrokkenheid van de Houthi’s bleef aanvankelijk beperkt tot raket- en drone-aanvallen die grotendeels werden onderschept door het Amerikaanse en Israëlische leger. Maar op 19 november gebruikten Houthi-strijders een helikopter om in de Rode Zee een vrachtschip te kapen dat eigendom was van een Israëlische zakenman. De Houthi’s ontvoerden de bemanning en zeiden dat alle schepen die banden hadden met Israël ‘een legitiem doelwit zouden worden voor gewapende troepen’. Sindsdien zijn er minstens zeventien aanvallen geweest op schepen die volgens de Houthi’s banden hebben met Israël of zijn bondgenoten, meestal zonder succes.
De Houthi’s zijn een gewapende militie die een tak van de sjiitische islam vertegenwoordigt, het zaidisme. Ze verdreven de regering in een staatsgreep in 2014, wat leidde tot een militaire interventie onder leiding van Saoedi-Arabië en een catastrofale burgeroorlog, die volgens schattingen van de VN 377.000 doden en 4 miljoen ontheemden tegen het einde van 2021 tot gevolg had.
Op 19 november gebruikten Houthi-strijders een helikopter om in de Rode Zee een vrachtschip te kapen dat eigendom was van een Israëlische zakenman. – © Yahya / Arhab / EPA
De Houthi’s wonnen de oorlog. Een staakt-het-vuren in april 2022 leidde tot een aanzienlijke afname van het geweld, de gevechten zijn grotendeels opgehouden. De Houthi’s hebben nu het grootste deel van het noorden van het land in handen en hebben de leiding over de Rode Zee-kust. Cruciaal is dat de Houthi’s worden gesteund door Iran als onderdeel van de langdurige vijandigheid met Saoedi-Arabië van dit land, aldus Le Monde. De VS hebben onlangs informatie vrijgegeven waaruit volgens hen blijkt dat Iran betrokken is bij de operaties tegen de commerciële scheepvaart in de Rode Zee.
Veel Jemenieten zien de operaties als een legitiem middel om druk uit te oefenen op Israël en zijn bondgenoten ter verdediging van Palestijnse burgers. Volgens Süddeutsche Zeitung zijn de aanvallen op de Rode Zee een goede gelegenheid voor hen om zich aan de bevolking te presenteren als echte aanhangers van de Palestijnse zaak. De Houthi-militanten geloven ook dat aanvallen in de Rode Zee hen een belangrijkere rol op het wereldtoneel kunnen opleveren, synoniem met Jemen als geheel. Zo zouden ze hun eigen onderhandelingspositie versterken in de vredesbesprekingen met de door de VN erkende regering van Jemen, die gesteund wordt door Saoedi-Arabië.
Waardoor zou het conflict kunnen escaleren?
De VS hebben bescherming geboden aan schepen die door de Rode Zee varen en een multinationale marinecoalitie gevormd ‘om het basisprincipe van de vrijheid van scheepvaart te handhaven’. Maar president Joe Biden heeft gezegd een directe militaire confrontatie met de Houthi’s te willen vermijden, uit angst voor een escalatie.
Zondag overschreden Amerikaanse zeestrijdkrachten voor het eerst die grens door alle bemanningsleden van drie Houthi-boten te doden die een containerschip hadden aangevallen. ‘Een actie die een nieuw niveau van escalatie in het Midden-Oosten zou kunnen betekenen’, schrijft Süddeutsche Zeitung. Want in reactie daarop is op maandag een Iraans oorlogsschip de Rode Zee binnengevaren, bericht Al Jazeera.
Het regime in Teheran is de belangrijkste financier en wapenleverancier van Hezbollah, dat 150.000 raketten heeft gelanceerd op Israël vanuit Zuid-Libanon – en ook van de Houthi-rebellen. Beide groepen maken deel uit van de ‘as van verzet’ tegen Israël en beide zijn toegewijd aan ‘de vernietiging van de Joodse staat’.
De VS hebben oorlogsschepen naar de Rode Zee gestuurd om het vrachtverkeer te beschermen. – © U.S. Navy / Jeremy R. Boan / ABACAPRESS.COM
‘De aanval van zondag was misschien een keerpunt’, schrijft ook Süddeutsche Zeitung. De VS en het VK overwegen om de Houthi-bases in Jemen rechtstreeks te bombarderen als de aanvallen niet stoppen. ‘Aanvallen op doelen in Jemen zouden een duidelijke militaire rechtvaardiging hebben. Maar ze zouden ook een duidelijk politiek risico met zich meebrengen: dat de aanvallen in de Arabische en islamitische wereld zouden worden geïnterpreteerd als deelname van het Westen, en in het bijzonder de VS, aan de Gaza-oorlog aan de kant van Israël’, schrijft Al Jazeera. De Houthi’s zeggen immers dat hun aanvallen op schepen in de Rode Zee bedoeld zijn om Israël ertoe te brengen de oorlog te beëindigen.
Als de VS uiteindelijk besluiten om doelen in Jemen aan te vallen, zullen de spanningen met Iran toenemen en ‘ontstaat het risico van een bredere confrontatie die Biden zo graag heeft willen vermijden’, aldus The Guardian.
Wat zijn de gevolgen van de Rode Zee-blokkade?
Volgens de International Chamber of Shipping passeert 12 procent van de wereldhandel via de Rode Zee, die een kortere weg langs Afrika biedt via het Suezkanaal, schrijft Al Jazeera. Veel Amerikaanse, Europese en Aziatische rederijen gebruiken het kanaal vanwege de aanvallen helemaal niet meer en schakelen over op de route rond Kaap de Goede Hoop. Deze duurt echter ongeveer twee weken langer en dat kan leiden tot extra brandstofkosten oplopend tot een miljoen dollar voor grote schepen, aldus Süddeutsche Zeitung. Met alle economische gevolgen vandien.
Voor het financieel noodlijdende Egypte betekenen de aanvallen van de Houthi’s een aanzienlijk verlies aan inkomsten uit het Suezkanaal, deviezen die het land dringend nodig heeft. ‘Desondanks is er tot nu toe geen woord van kritiek gekomen uit Caïro’, merkt de krant uit Beieren op. Van de Arabische landen heeft tot nu toe alleen Bahrein militaire steun toegezegd aan de door de VS geleide operatie om vrachtschepen op de Rode Zee te beschermen. ‘De meesten vinden dat de economische gevolgen niet opwegen tegen het risico om als verdediger van Israël te worden gezien’, analyseert The Guardian.
Een boot met Houthi-strijders verlaat de haven van Al-Salif aan de Rode Zee. – © Yahya / Arhab / EPA
‘De Houthi’s lijken zich niet te laten afschrikken’, concludeert de Britse krant. Onlangs verklaarden ze dat ze, tenzij er humanitaire hulp in Gaza wordt toegelaten en Israël zijn aanvallen staakt, niet zullen stoppen met het lastigvallen van de scheepvaart, ‘zelfs al slagen de Verenigde Staten erin om de hele wereld te mobiliseren’. ‘Het Witte Huis en het Pentagon lopen nu op hete kolen’, schrijft Al Jazeera. ‘Als ze niets doen, zal de Rode Zee-route snel sluiten, wat de Amerikaanse, Europese en Aziatische economieën aanzienlijke schade zal toebrengen. Als de halve maatregelen die ze nu voorstellen – alleen vrachtschepen escorteren zonder doelen aan land aan te vallen – er niet in slagen om een veilige doorgang te garanderen, dan leiden ze bovendien gezichtsverlies omdat ze er niet in zijn geslaagd een economische neergang te voorkomen. Maar als de VS zich uiteindelijk gedwongen zien om toch aan te vallen, zal het land direct hebben bijgedragen aan een gevaarlijke escalatie, die moeilijk in te dammen zal zijn.’
