De Iraanse journalist en filmmaker Navid Nikkhah Azad schetst hoe censuur en repressie de Iraanse media hebben gevormd. Dat geeft een somber beeld, maar laat ook zien hoe creatief Iraniërs zijn in hun strijd voor vrije informatie.
Free Press Unlimited
360 Magazine publiceert met ondersteuning van Free Press Unlimited elke maand een artikel over de staat van de persvrijheid in een bepaald land.
RFG Magazine
Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met RFG, een organisatie voor gevluchte journalisten.
De persvrijheid in Iran is door de jaren heen sterk veranderd. Tijdens de Pahlavi-dynastie (1925-1979) kende de pers korte periodes van bloei, hoewel politieke beperkingen altijd aanwezig waren. Na de Islamitische Revolutie in 1979 eindigde die korte fase van relatieve vrijheid abrupt met de opdracht van de nieuwe machthebber Ayatollah Khomeini om ‘de pennen te breken’.
Een publicatie als Zan-e Rooz (Woman of Today) weerspiegelt de verschuivingen voor en na de revolutie. Het tijdschrift veranderde van een roddelblad in westerse stijl naar een weekblad dat over vrouwenrechten gaat, maar dan wel binnen het islamitische kader. Na de revolutie werd de censuur niet alleen systematisch, maar ook ideologisch. Iraniërs krijgen hun nieuws nu via staatsmedia als RNA, ISNA, Mehr News Agency, FARS, TASNIM en ILNA. Via VPN en illegale satellieten hebben ze ook toegang tot internationale kanalen als BBC Persian en Iran International.
Onderdrukking
Maar de onderdrukking van de persvrijheid is wijdverbreid. Een recent voorbeeld daarvan is journalist Niloofar Hamedi. Zij werd opgepakt voor het naar buiten brengen van het nieuws over de dood van Mahsa Amini door de moraalpolitie in 2022. Ze zit nu een gevangenisstraf uit van vijf jaar, net als Elaheh Mohammadi, die verslag deed van de begrafenis van Amini.
In het eerste kwartaal van 2024 legde Iran minstens 91 journalisten en mediaplatforms juridische en andere maatregelen op, zoals boetes, gedwongen landuitzettingen en beroepsverboden (bron: Defending Free Flow of Information Organization). Het regime veroordeelde 24 personen – 7 vrouwen en 17 mannen – tot meer dan 14 jaar gevangenisstraf. De Wereldpersvrijheidsindex van mei 2024 plaatst Iran op nummer 176. Met een score van 21,3 staat het land bijna onderaan de lijst.
De opkomst van burgerjournalistiek bemoeilijkte de pogingen van de regering om de waarheid te onderdrukken
Zelf heb ik ook ervaring met repressie. Met alle beperkingen van de vrijheid van meningsuiting in Iran diende film voor mij als een medium om de werkelijkheid bloot te leggen en de censuur te omzeilen. Bij het uitbrengen van mijn korte, maatschappijkritische film The Recess in 2020 kreeg ik te maken met een mediaboycot en stond ik onder zware psychologische druk. Iraanse media publiceerden er nauwelijks over na de boycot.
Maar ondanks de uitgebreide censuur op de Iraanse pers in de afgelopen halve eeuw vonden sommige mediamakers manieren om de beperkingen te omzeilen. Zo kaarten ze taboes aan met gebruik van metaforen en indirecte manieren van vertellen. In de jaren negentig en de jaren nul bood de opkomst van blogs in Iran een platform om gedachten, vaak anoniem, te delen. De opkomst van digitale media en burgerjournalistiek bemoeilijkte de pogingen van de regering om de waarheid te onderdrukken. Tegenwoordig verspreiden talrijke onafhankelijke Instagrampagina’s en andere onlineplatforms nieuws, waarbij burgers actief de waarheid verdedigen door berichten en video’s te delen.
Navid Nikkhah Azad
Navid Nikkhah Azad heeft een professionele achtergrond als filmregisseur, criticus en journalist. In november 2023 vluchtte hij naar Nederland na het produceren van No End, een film waarin de Iraanse regering en leider Ali Khamenei onder de loep worden genomen.
