Slechts weinig mensen zijn bekend met het fenomeen warme progressie. Maar het effect ervan zou ons wel aan het denken moeten zetten, aangezien het in feite een voortdurende belastingverhoging in de hand werkt.
De afgelopen weken zijn ze weer binnengekomen: alle documenten voor het invullen van de belastingaangifte. Waar sommigen het vervelende klusje meteen ter hand nemen, vragen anderen om uitstel. Maar wat we ook doen, we kunnen er niet omheen om belasting te betalen. Wat echter zelfs voor veel deskundigen onbekend is, is dat de hoogte van onze belastingaanslag uiteindelijk wordt bepaald door een wiskundige truc.
Veel mensen weten dat ons belastingstelsel progressief is. Dit betekent dat naarmate het inkomen stijgt, een groter percentage van dat inkomen aan belasting betaald moet worden. Dit ontwerp is gemotiveerd door het sociale beleid, waarbij het argument gebaseerd is op het draagkrachtbeginsel: individuen met een lagere verdiencapaciteit moeten worden ontlast door individuen met een hogere verdiencapaciteit, met herverdeling tot doel. Tot zover niets nieuws. Maar op termijn levert dit allerlei problemen op.
Een van die problemen is de zogeheten koude progressie [bracket creep in het Engels]. Dit verschijnsel wordt veroorzaakt door inflatie: de lonen stijgen, maar tegelijkertijd worden goederen en diensten duurder. Zelfs met de hogere lonen kunnen mensen niet langer rondkomen. Maar de hogere lonen zorgen er wel voor dat belastingbetalers in hogere belastingschijven terechtkomen. Om dit te voorkomen, compenseren de [Zwitserse] federale en kantonnale overheden de schijfverhoging in hun belastingtarieven. Op federaal niveau gebeurt dit sinds 2011 jaarlijks en automatisch.
Economische prestaties
Maar er is nog een ander, minder bekend probleem met ons belastingstelsel: warme progressie. Dit is een gevolg van technologische vooruitgang, en net als koude progressie heeft ook warme progressie ongewenste effecten. Omdat innovaties ons allemaal productiever maken, stijgt in de loop van de tijd ons inkomen. Daardoor komt de maatschappij als geheel in hogere belastingschijven terecht.
Door dit effect wordt de herverdelende werking van het belastingstelsel afgezwakt, omdat de groep mensen die onder de hoge belastingtarieven valt, steeds groter wordt. Simpel gezegd: als dit proces lang genoeg doorgaat, eindigt uiteindelijk iedereen in de hoogste belastingschijf.
Ondanks deze opvallende cijfers verzetten verschillende politici zich tegen het bijstellen van de warme progressie
Een ander gevolg van warme progressie is dat economische groei automatisch leidt tot een hogere belastingdruk, omdat de belastinginkomsten onevenredig sterker stijgen dan de economische toegevoegde waarde van het land.
Dit effect is zeker niet te verwaarlozen: volgens een modelberekening van Avenir Suisse zorgde de reële loongroei van 8,4 procent tussen 2010 en 2020 ervoor dat de Zwitserse belastingdruk met 13,3 procent omhoogging. Dit betekent dat de belastingdruk voor huishoudens in 2020 2,5 miljard Zwitserse frank [2,6 miljard euro] hoger zal zijn dan zonder de warme progressie het geval zou zijn geweest.
Ondanks deze opvallende cijfers verzetten verschillende politici zich tegen het bijstellen van de warme progressie. Er wordt vaak betoogd dat bij warme progressie, in tegenstelling tot bij koude progressie, de ‘economische prestaties’ van huishoudens toenemen. De warme progressie zou dus geen foutje zijn, maar juist van toegevoegde waarde. Maar dit argument gaat niet op.
Voortdurende verhoging
Het draagkrachtbeginsel is altijd van toepassing op individuen, ook binnen een progressief belastingstelsel. Volgens dit principe moeten degenen met een hogere verdiencapaciteit een onevenredig grote bijdrage aan de staat leveren, zodat degenen met een lagere verdiencapaciteit worden ontlast. Maar op collectief niveau is dit principe niet logisch. Het zou betekenen dat als de samenleving als geheel productiever wordt – dus inclusief mensen met een lagere verdiencapaciteit – een onevenredig groot deel van die extra economische waarde aan de staat zou moeten worden afgedragen.
Warme progressie is daarom niet te rechtvaardigen met een beroep op het draagkrachtbeginsel. Vooral politici met een sociaal-politieke inslag zouden moeten aandringen op een correctie van de warme progressie, omdat anders als gezegd het effect van de progressie op den duur juist zal verwateren. Ook degenen die zich zorgen maken over de groeiende rol van de overheid, moeten zich tegen dit fenomeen verzetten. Want een voortzetting ervan komt feitelijk neer op voortdurende belastingverhoging.
Belangrijk om ons te realiseren is dat er geen bewuste politieke beslissing achter warme progressie zit. Er is eerder sprake van een ongewenst wiskundig mechanisme. Zoals de oplossing voor koude progressie laat zien, kan dit eenvoudig worden gecorrigeerd. Ook na die correctie zal het heus geen pretje zijn om in het weekend aan je belastingaangifte te zitten, maar je hoeft in ieder geval niet het gevoel te hebben dat je door een wiskundig trucje benadeeld wordt.
