De Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter schreef dat je grote economische transities kunt herkennen aan de opkomst van nieuwe soorten goederen, nieuwe productiemethodes en nieuwe vormen van industriële organisatie. Het massale gebruik van goedkope drones, smartphones en zonne-energie voldoet aan al deze criteria.
1. Drones
Nieuwsmedia richten zich doorgaans op de grote wereldmachten, die vanwege hun relatief grotere economieën, legers en energievoorraden over meer middelen beschikken. Maar zo’n machtspositie brengt kosten met zich mee. Het vliegdekschip USS Gerald R. Ford kost de Amerikanen bijvoorbeeld alleen al 13 miljard dollar, terwijl de prijs van een F-35-straaljager zo’n 100 miljoen dollar bedraagt. Dus als jij je militaire materieel voor minder geld weet te ontwikkelen dan de tegenpartij, kan dat een strategisch voordeel opleveren.
Maar die voordelen beginnen te verdwijnen nu belangrijke technologieën voor een verschuiving zorgen in de ongelijke verhoudingen op militair en economisch gebied. Met name goedkope drones, telefoons en zonne-energie zetten de wereldorde op zijn kop. Het duidelijkste voorbeeld hiervan zien we op militair gebied, met drones die ‘zwakkere’ landen in staat stellen aanzienlijke schade toe te brengen aan machtigere tegenstanders. Zo werd Rusland op 1 juni van dit jaar volledig overrompeld door ‘Operatie Spinnenweb’, waarbij vrachtwagens die in het geheim Oekraïense drones vervoerden hun lading afleverden in de buurt van Russische luchtmachtbases, en uiteindelijk een groot aantal Russische gevechtsvliegtuigen werd vernietigd.
Oekraïne heeft een revolutie teweeggebracht in de oorlogsvoering met behulp van drones; momenteel produceert het land maandelijks meer dan tweehonderdduizend first-person view drones (FPV’s). De productie daarvan vereist geen enorme oorlogsfabrieken of exorbitante kapitaaluitgaven; iedereen kan de commerciële variant van zo’n FPV voor nog geen 300 dollar aanschaffen. Bovendien staan deze lage kosten in schril contrast met de kracht van de technologie. FPV’s glippen makkelijk door de vijandige verdedigingslinies heen en kunnen urenlang vijandige doelen observeren. Ze kunnen precisieaanvallen uitvoeren en voor meerdere toepassingen worden ingezet. Hoeveel van die drones zou je nodig hebben om een vliegdekschip als de USS Gerald R. Ford uit te schakelen, tegen een fractie van de productiekosten van zo’n schip?
2. Smartphones
Op een soortgelijke manier zet de mobiele telefoon de financiële wereld op zijn kop, vooral doordat die het bereik van informatie, producten en markten zodanig vergroot dat gevestigde spelers niet langer nodig zijn. Dit leidt eveneens tot versnelde ontwikkelingen in onderwijs en werkgelegenheid en tot economische groei in het hele mondiale Zuiden.
In een land als Kenia vergden communicatiemiddelen, de toegang tot informatie en financiële diensten traditiegetrouw aanzienlijke investeringen in technologische infrastructuur en kapitaalgoederen. Maar nu ruim 80 procent van de bevolking er in het bezit is van een smartphone, verandert dat snel. Mobiele financiële transacties zijn inmiddels de norm: die maken er in landelijk gebied voor 77 procent en in stedelijk gebied voor 89,7 procent de dienst uit. De economische voordelen zijn duidelijk. De Keniaanse regering schat dat de digitale economie dit jaar goed is voor bijna 10 procent van het bbp. En terwijl de prijzen van telefoons en internet blijven dalen, komen de gevestigde spelers in de media, het bankwezen en andere sectoren steeds verder in de problemen.
3. Zonnepanelen
Op het gebied van energie zijn de Verenigde Staten wereldwijd de een-na-grootste producent, en onder president Donald Trump gaat het met name om fossiele brandstoffen. De ‘handelsdeals’ van de Amerikaanse regering bevatten vaak extra clausules die bondgenoten en handelspartners ertoe moeten bewegen langdurig vast te houden aan fossiele brandstoffen, door in te stemmen met Amerikaanse export van olie, vloeibaar aardgas (lng) en andere aardolieproducten. Maar door de opkomst van zonne-energie wordt ook deze sector op zijn kop gezet. Terwijl Europeanen en Amerikanen zich zorgen maken om de dominante positie van China op het gebied van groene technologie, vergeten ze naar de energieconsument te kijken. Nu de Chinese zonne-energie-industrie heeft gezorgd voor een daling van de prijzen, zijn veel opkomende landen en markten gebruik gaan maken van deze steeds betaalbaardere energiebron.
In Algerije steeg de import van zonnepanelen uit China dit jaar bijvoorbeeld met een factor 85 ten opzichte van vorig jaar. Ook Pakistan profiteert van de goedkope panelen, die nu 20 procent van de totale elektriciteit van het land genereren. In het gehele mondiale Zuiden zorgt zonne-energie voor energiezekerheid en bevrijdt ze landen van de financiële problemen die de import van energie met zich meebracht. Vooral in landelijke gebieden, die voorheen veelal zonder stroom zaten, zorgen zonnepanelen voor daadwerkelijke energieonafhankelijkheid, waardoor het leven van miljoenen mensen verbetert.
Maar ook in het Westen raken gevestigde spelers hun monopoliepositie kwijt als gevolg van goedkope technologieën. Zelfs voor landen die fossiele brandstoffen exporteren begint zonne-energie onontkoombaar te worden. Ze beschermt het binnenlands verbruik tegen prijsschokken op de wereldmarkt en zorgt ervoor dat fossiele brandstoffen hoofdzakelijk kunnen worden gebruikt als exportproduct, wat veel winstgevender is.
Vooral in landelijke gebieden zorgen zonnepanelen voor daadwerkelijke energieonafhankelijkheid
Waar deze drie technologieën elk op zichzelf al opmerkelijk en interessant zijn, kan het gebruik ervan samen duiden op een grotere wereldwijde economische transitie; de Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter schreef dat je zo’n overgang kunt herkennen aan de opkomst van nieuwe soorten goederen, nieuwe productiemethodes en nieuwe vormen van industriële organisatie. Drones, telefoons en zonne-energie voldoen aan die criteria.
Wat we momenteel zien voltrekken, is niet zomaar een technologische of organisatorische verandering binnen één land, maar een geopolitieke transformatie waarbij de aloude voordelen die grote, machtige landen van oudsher bezaten worden bedreigd door goedkope, voor iedereen toegankelijke innovaties. We moeten nog zien of AI, mocht die ooit haar vruchten afwerpen, deze trend zal keren of versterken, maar wij vermoeden dat ze hem enkel zal versnellen.
