Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de snel escalerende oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran. Wat schrijven buitenlandse media over de achtergrond van het conflict – en over de mogelijke gevolgen voor de regio en de wereldeconomie?
Proberen de Verenigde Staten en Israël het Midden-Oosten opnieuw vorm te geven?
Volgens verschillende internationale analyses is de aanval op Iran meer dan een militaire operatie. Het Israëlische platform Ynet beschrijft de campagne van de Verenigde Staten en Israël bijvoorbeeld als een poging om de geopolitieke orde in het Midden-Oosten ingrijpend te veranderen.
Iran speelt al jaren een centrale rol in een regionaal netwerk van bondgenoten en milities, waaronder Hezbollah in Libanon, sjiitische milities in Irak en de Houthi’s in Jemen. Door Iran zelf aan te vallen, proberen Washington en Tel Aviv niet alleen het nucleaire programma van het land te verzwakken, maar ook deze bredere machtsstructuur te ondermijnen, schrijft Ynet.
Toch gaat het volgens analisten om een strategische gok. Als Iran besluit het conflict uit te breiden via zijn bondgenoten, kan de oorlog snel regionaliseren. Bovendien kan een aanval op het regime in Teheran politieke chaos veroorzaken – een scenario dat in landen als Irak en Libië eerder tot langdurige instabiliteit leidde.
De VS en Israël proberen het Iraanse regime militair zo zwaar te verzwakken dat het zijn regionale invloed verliest
In het Libanese dagblad L’Orient-Le Jour wordt de oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran gezien als onderdeel van een bredere hertekening van de machtsverhoudingen in het Midden-Oosten. De krant schrijft dat Washington en Tel Aviv het Iraanse regime militair zo zwaar proberen te verzwakken dat het zijn regionale invloed verliest – of uiteindelijk instort.
Toch blijft het onzeker of deze strategie zal slagen. Volgens L’Orient-Le Jour hangen de ontwikkelingen van het conflict vooral af van twee cruciale vragen: hebben de Verenigde Staten en Israël een duidelijke exit-strategie, en hoe ver zal Iran gaan in zijn tegenaanval?
Teheran beschikt over verschillende mogelijkheden om de kosten van de oorlog te verhogen. Zo kan het land Amerikaanse bases in de Golfregio aanvallen, regionale milities activeren of proberen de Straat van Hormuz te verstoren.
Ook Hezbollah speelt hierin een belangrijke rol. De Libanese militie heeft gedreigd Iran te steunen als het regime ernstig wordt bedreigd. Tegelijk zou een directe deelname aan de oorlog voor Hezbollah – en voor Libanon – waarschijnlijk verwoestende gevolgen hebben.
‘Zelfs binnen de logica van Hezbollah lijkt het opofferen van Libanon om Iran te redden moeilijk te rechtvaardigen’
Dat plaatst de organisatie voor een strategisch dilemma: loyaal blijven aan Iran, of voorkomen dat Libanon opnieuw het toneel wordt van een grote oorlog met Israël. ‘Zelfs binnen de logica van Hezbollah lijkt het opofferen van Libanon om Iran te redden moeilijk te rechtvaardigen’, schrijft L’Orient-Le Jour.
De geopolitieke betekenis van het conflict wordt overigens nog groter door de dood van de Iraanse leider Ali Khamenei. In The Atlantic beschrijft Iran-expert Karim Sadjadpour hem als ‘de woordvoerder van een geest’, een leider die probeerde een revolutionair systeem in stand te houden dat steeds minder aansluiting vond bij de Iraanse samenleving.
Khamenei stond sinds 1989 aan het hoofd van de Islamitische Republiek en zag het als zijn historische taak om de revolutie van 1979 te beschermen. Volgens Sadjadpour hield het regime zich vooral staande dankzij de veiligheidsdiensten en de Revolutionaire Garde, terwijl de ideologische legitimiteit bij een groot deel van de bevolking geleidelijk afbrokkelde.
The Atlantic wijst bovendien op iets ironisch: Khamenei stond bekend om slogans als ‘Death to America’ en ‘Death to Israel’, maar stierf uiteindelijk door een aanval van precies die landen. Daarmee symboliseert zijn dood ook de confrontatie die hij zelf jarenlang heeft aangewakkerd, aldus het Amerikaanse opinieblad.
Waarom breekt deze oorlog juist nu uit?
Niet alle analyses richten zich uitsluitend op de geopolitieke logica van het conflict. In het essay Why Attack Iran? op zijn Substack stelt historicus Timothy Snyder een andere vraag: waarom vindt deze oorlog juist op dit moment plaats?
Volgens hem verklaren officiële argumenten – zoals nucleaire dreiging of regionale veiligheid – de timing van de aanval niet volledig. In plaats daarvan suggereert Snyder dat het conflict mogelijk moet worden begrepen vanuit de binnenlandse politiek van de Verenigde Staten.
In de geschiedenis zijn buitenlandse oorlogen vaker gebruikt om politieke steun te mobiliseren of leiders intern te versterken. Nationale crises kunnen de oppositie verzwakken, kritiek als onpatriottisch framen en de aandacht van binnenlandse problemen afleiden.
Daarom pleit Snyder ervoor om niet alleen naar geopolitieke motieven te kijken: ‘Wanneer een oorlog geen duidelijke verklaring heeft, moeten we vragen wie er politiek voordeel bij heeft.’
Ook binnen de Verenigde Staten klinkt kritiek op de manier waarop de oorlog is begonnen. In The New York Times bekritiseert columnist David French het feit dat president Donald Trump de aanval op Iran aankondigde via een korte video op sociale media, zonder vooraf toestemming te vragen aan het Amerikaanse Congres.
De Amerikaanse grondwet moest voorkomen dat één leider het land in een conflict kan storten
Volgens French ondermijnt dat een fundamenteel principe van de Amerikaanse grondwet. De grondleggers van de Verenigde Staten wilden juist voorkomen dat één leider het land eigenhandig in een oorlog kon storten. Daarom verdeelt de grondwet de militaire macht bewust tussen twee instellingen: het Congres, dat het aangaan van een oorlog moet goedkeuren, en de president, die als opperbevelhebber de strijdkrachten aanvoert.
Volgens French dwingt deze verdeling een regering ook om haar plannen publiekelijk te verantwoorden: waarom een oorlog nodig is, wat de doelen zijn en welke risico’s eraan verbonden zijn.
Hij verwijst naar een waarschuwing van Abraham Lincoln uit 1848, die destijds schreef dat koningen hun volk vaak in oorlog meeslepen die hun veel leed aandoen terwijl ze beweren dat deze in hun belang is. De Amerikaanse grondwet moest voorkomen dat één leider het land in een conflict kan storten.
Wat betekent de oorlog voor de wereldeconomie – en voor Iran zelf?
De gevolgen van een oorlog met Iran reiken bovendien ver voorbij het Midden-Oosten. In een analyse waarschuwt The Economist dat het conflict kan uitmonden in de grootste schok op de oliemarkt in jaren.
Het grootste risico ligt bij de Straat van Hormuz, de smalle zeestraat tussen Iran en Oman waar dagelijks ongeveer vijftien miljoen vaten olie passeren – bijna een derde van alle olie die wereldwijd over zee wordt vervoerd. Als die route wordt verstoord, kunnen energieprijzen wereldwijd sterk stijgen.
Volgens het tijdschrift hangen de olieprijzen af van drie factoren: welke doelen Iran kiest voor zijn tegenaanvallen, of olie de wereldmarkt nog kan bereiken en wat er politiek met Iran gaat gebeuren. ‘De onzekerheid die de oorlog ontketent kan nog lang blijven hangen,’ aldus The Economist.
Veel van deze dissidenten waarschuwen dat een buitenlandse oorlog Iran niet zal bevrijden
Te midden van alle geopolitieke analyses wijst tijdschrift The Nation op een perspectief dat in het internationale debat vaak onderbelicht blijft: dat van Iraanse dissidenten zelf.
Na de recente protesten veroordeelden activisten, schrijvers, vakbonden en studenten de massale repressie door het regime. Zij spreken van ernstige mensenrechtenschendingen en eisen politieke hervormingen, de vrijlating van politiek gevangenen en een democratische transitie.
Tegelijk waarschuwen veel van deze dissidenten dat een buitenlandse oorlog Iran niet zal bevrijden, maar juist verder kan destabiliseren. Volgens hen zou militaire escalatie de hardliners binnen het regime versterken en vooral de Iraanse bevolking treffen.
Volgens deze groep Iraniërs – die zowel het autoritaire regime als buitenlandse interventie afwijzen – kan echte verandering alleen van binnenuit komen. ‘Buitenlandse militaire interventie zal ons niet bevrijden, maar begraven,’ aldus de activisten geciteerd door The Nation.
