Palestijnen die vastzitten in de enclave documenteren hun schrijnende ervaringen met de Israëlische luchtaanvallen en grondinvasies op Instagram. Hun berichten zijn intiem en rauw, en worden door miljoenen volgers gelezen.
De oorlog in Gaza ontvouwt zich op je mobiele telefoon. Palestijnen die vastzitten in de belegerde enclave leggen hem vast met hun mobiel en vertellen erover. Ze beheersen de Engelse taal en hebben veel volgers op Instagram. Terwijl Israël en Egypte de meeste journalisten de toegang tot Gaza hebben ontzegd, leggen deze Palestijnen de verwoestingen door de Israëlische luchtaanvallen en grondinvasie vast in verhalen en reportages. Hun berichten zijn intiem en rauw – ze tonen beelden die reguliere media misschien te schokkend vinden om te publiceren.
Ze maken de oorlog mee die ze verslaan: ze overleven bombardementen, krijgen voedsel en water op rantsoen en moeten schuilen in ziekenhuizen. Het zijn geen neutrale waarnemers, en in hun gepassioneerde berichten pretenderen ze dat ook niet te zijn. Ze worden er door sommigen zelfs van beschuldigd propagandist te zijn voor Hamas, dat Gaza bestuurt.
Als reactie op de aanvallen van Hamas op 7 oktober begon Israël met intensieve bombardementen in Gaza, die volgens het ministerie van Volksgezondheid van Gaza aan meer dan 10.500 mensen het leven hebben gekost, waaronder meer dan 4300 kinderen. Experts van de VN hebben verklaard dat ‘voor het Palestijnse volk ernstig gevaar van genocide dreigt’. Volgens het Committee to Protect Journalists zijn er minstens 33 Palestijnse medewerkers van de media gedood in Gaza. Toch blijven Palestijnen in Gaza de wrede oorlog documenteren, en miljoenen volgers over de hele wereld vormen hun publiek.
Motaz Azaiza
Als Motaz Azaiza (24) op 7 oktober in slaap valt is het 4 uur ’s ochtends. Hij is nog tot laat bezig geweest met de bewerking van een video voor een VN-agentschap waar hij als parttimeproducer voor werkt, en heeft daarna naar een herhaling van Friends gekeken. Twee uur later wordt hij wakker door het geluid van explosies en hij rent naar het dak, waar hij boven zich een spervuur van raketten ziet. Er zijn geen waarschuwingen geweest, en ook geen vuurgevechten die normaal gesproken de komst van een totale oorlog aankondigen. De oorlog is begonnen terwijl hij sliep.
Strijders van Hamas waren door de barrières gebroken die Gaza van Israël scheidden en hadden soldaten en inwoners van nabijgelegen gemeenschappen aangevallen. Volgens Israëlische functionarissen waren er ongeveer 240 mensen gegijzeld en ongeveer 1400 mensen, voornamelijk burgers maar ook enkele soldaten, in Israël gedood. Als reactie daarop begon Israël een grootschalige oorlog tegen Hamas, waardoor Azaiza en 2 miljoen anderen onder vuur zijn komen te liggen in Gaza, een kruitvat na tientallen jaren van conflict.
Azaiza, die al vier oorlogen heeft meegemaakt, pakt zijn camera en gaat naar buiten, waar hij een wereld betreedt die op instorten staat. Gewapende Palestijnse mannen zoeven voorbij in een Israëlische militaire jeep met drie gevangenen, van wie twee in uniform, waarmee ze paraderen voor de bewoners, is zijn commentaar. Azaiza herinnert zich de angst in de ogen van een van de gevangenen. Hij filmt de scène en uploadt de video naar zijn 24.000 volgers op Instagram. ‘Ik wist niet eens wat ik moest voelen’, herinnert hij zich. ‘We wisten niet dat deze Jeep zo’n ramp zou ontketenen.’
‘Ik post video’s van mijn dagelijks leven net zoals celebrities dat doen’
Azaiza behaalde zijn bachelor Engelse vertaling aan een universiteit in Gaza en heeft een passie voor reisfotografie. Hij scherpte zijn vaardigheden aan met het vastleggen van de pracht en gruwelen van Gaza. Maar door de oorlog in Gaza is hij nu oorlogscorrespondent in het socialemediatijdperk. Inmiddels heeft hij 13 miljoen volgers op Instagram.
Azaiza documenteert het effect van de Israëlische bombardementen op een manier die typerend is voor zijn generatie: rauwe beelden, gefilmd in selfiestijl en geüpload als stories. Dankzij zijn Engels heeft hij een wereldwijd bereik. ‘Ik post mijn verhalen gewoon zoals ieder ander,’ zegt hij. ‘Ik post video’s van mijn dagelijks leven net zoals celebrities dat doen.’ Maar zijn video’s zijn heel anders. Op 9 oktober filmt Azaiza zichzelf huilend nadat hij een explosie heeft overleefd. ‘Het raakte iets in me,’ zegt hij. ‘Ik was getraumatiseerd en daarom huilde ik minutenlang.’
Op 11 oktober vertelt hij dat hij enkele van zijn beste vrienden heeft verloren bij een aanval op hun huis. Daarna worden leden van zijn familie gedood. Op 22 oktober staat hij bij de dode lichamen van dode baby’s. ‘We leven nog,’ zegt hij op 23 oktober terwijl hij over puinhopen loopt. ‘In het begin wist ik niet wat ik deed of wat ik moest verslaan,’ zegt hij. ‘Ik wilde het gewoon vastleggen en mensen vertellen dat we hier zijn. Dat ik hier ben.’
Zijn verslaggeving en roem eisen hun tol. Hij kan zich moeilijk concentreren, is uitgeput door wat hij allemaal heeft gezien en vreest voor zijn veiligheid. Hij is getuige geweest van de dood van collega’s, zag hoe hun huizen als gevolg van de luchtaanvallen zijn ingestort. Hij vertelt dat hij vrienden uit het puin heeft gehaald. ‘Gisteren sliep ik thuis. Met één been op bed en één been op de vloer,’ zegt Azaiza. ‘Ik weet niet of ik moet blijven of weggaan. Mijn moeder is radeloos.’
Op 4 november plaatst Azaiza een video waarin hij laat weten dat hij niet langer in Gaza-Stad is en dat het te riskant zou zijn om terug te keren vanwege de omsingeling door Israëlische troepen. Hoewel hij heeft beloofd door te gaan met het documenteren van de oorlog, wijst hij zijn volgers op zijn begrenzingen: ‘Ik ben geen superman.’
‘Ik heb het gevoel dat mijn lichaam op instorten staat,’ zegt hij in de camera. ‘Ik zou willen dat ik alles kon verslaan, maar ik zal in plaats daarvan proberen te verslaan wat ik kan, zonder mijn leven te riskeren.’
Hind Khoudary
Om verslag te doen van de gewonden en doden die in een ziekenhuis in Gaza-Stad arriveren, verlaat Hind Khoudary aan het begin van de oorlog haar huis. Ze realiseert zich niet dat het de laatste keer zal zijn. Terwijl ze aan het werk is, beveelt Israël de evacuatie van inwoners uit het noorden van Gaza en haar familie sluit zich aan bij de honderdduizenden Palestijnen die naar het zuiden vluchten. Khoudary (28) blijft om de oorlog te documenteren, maar kan niet naar huis terug nadat haar buurt is gebombardeerd.
Ze heeft in de afgelopen zestien jaar vier van de vijf oorlogen tussen Israël en Hamas meegemaakt. Dit keer is ze dakloos geworden en ze beschikt niet over voldoende kleding. De verslaggeving over het toenemende aantal slachtoffers houdt haar bezig, maar na een week over rokende puinhopen en vloeren vol bloed te hebben gelopen, kan ze de geur van haar sokken niet meer negeren. Het is een opluchting als een andere journalist haar een schoon paar geeft.
‘Het was alsof hij me een iPhone gaf, of een MacBook – iets wat ik voor Kerstmis zou wensen,’ zegt ze. Khoudary is freelancejournalist voor Anadolu Agency, een Turkse nieuwsdienst. In het verleden was ze doelwit van Hamas, maar werd ze ook door Israël vanwege haar kritische berichten met argusogen bekeken. Ze doet verslag in vloeiend Engels, is vaak een van de weinige vrouwelijke verslaggevers op de plek van een aanslag en ze documenteert de eindeloze taferelen van verwoesting.
‘Er is geen front- of achterlinie in Gaza,’ zegt ze. ‘Het is allemaal frontlinie. ‘We zijn allemaal afgestompt geraakt en hebben allemaal een olifantshuid gekregen – is het een luchtaanval? Oh, oké, een luchtaanval,’ zegt ze. ‘We reageren niet meer.’
‘Fysiek gaat het prima. Maar psychologisch zeker niet,’ zegt Khoudary met krakende stem in de telefoon
Khoudary beschrijft wat er ooit was waar nu puinhopen zijn: een salon, een kinderspeelplaats, een trouwzaal. Ze deelt video’s van haar leven in oorlogstijd: lege schappen, begrafenissen, gezinnen die onderdak zoeken. Zij en haar team leven van dadels om besmet voedsel te vermijden en slapen in een kantoor waar ze neerzijgt op haar rugzak. Sinds Israël met een ‘volledige belegering’ bezig is, is water schaars. ‘Ik ben officieel uitgedroogd’, schrijft ze op 4 november op het sociale media platform X.
Khoudary leeft nu gescheiden van haar familie – haar man, moeder, drie broers en vijfjarig neefje – maar is vastbesloten om haar volgers op de hoogte te blijven houden. ‘Mensen willen luisteren. Mensen willen lezen,’ zegt ze. ‘Daardoor voel ik een grote verantwoordelijkheid.’
Al eerder stond Khoudary in de schijnwerpers. Hamas arresteerde haar in 2019 en beschuldigde haar van spionage omdat ze had gesproken met mensen die waren gearresteerd tijdens demonstraties tegen de stijgende kosten van levensonderhoud. Het jaar daarop verscheen ze in The New York Times vanwege een Facebook-post waarin ze Palestijnse activisten berispte omdat die contact hadden gelegd met Israëliërs, via Zoom. Ze tagde daarin ook functionarissen van Hamas. Critici beschuldigden haar ervan het leven van de activisten in gevaar te brengen. Ze verwijderde het bericht, ontkende dat ze Hamas steunde en herinnerde haar critici eraan dat ze door Hamas gevangen was gezet. Maar ze versterkte haar politieke standpunt: naar de vijand toe bewegen noemde ze op Facebook een ‘zonde’.
Nu springt Khoudary in het oog omdat ze de onzekerheden documenteert waarmee zij en anderen in deze wrede oorlog mee te maken hebben. Op 3 november staat ze voor een ziekenhuis als het dichtbevolkte gebied wordt opgeschrikt door een explosie. Op video’s zijn minstens een half dozijn lichamen in plassen bloed te zien, en schreeuwende kinderen. Volgens het Israëlische leger was het doelwit een ambulance ‘die werd gebruikt door een terroristische cel van Hamas’, een bewering die niet onafhankelijk geverifieerd kon worden.
‘Fysiek gaat het prima. Maar psychologisch zeker niet,’ zegt Khoudary met krakende stem in de telefoon.
Zij en Motaz Azaiza hebben veel vrienden verloren in deze oorlog, waaronder de fotojournalist Roshdi Sarraj, die op 22 oktober in zijn huis werd gedood. Ook de families van hun collega’s zijn niet gespaard gebleven. Wael al-Dahdouh, hoofd van Al Jazeera Arabic in Gaza, verloor zijn vrouw, zoon, dochter en kleinzoon bij een aanval. Na een aanval op hun huis huilde Mohammed Alaloul, cameraman voor de nieuwsagency Anadolu, bij de lichamen van zijn vier kinderen, vier broers en zussen en drie neven.
Op 17 november zegt Khoudary op Instagram dat zij en andere journalisten Gaza-Stad zijn ontvlucht uit angst voor hun leven, en zich hebben aangesloten bij de drommen Palestijnen die te voet naar het zuiden vluchten voor de beschietingen en explosies, terwijl Israëlische troepen dichter bij het centrum van de stad komen. Ze heeft geen idee hoe zij en haar collega’s de persoonlijke impact van deze oorlog unnen verwerken nadat ze hun telefoons en camera’s hebben neergelegd. ‘We zijn sprakeloos en verdoofd,’ zegt ze. ‘Het voelt alsof onze zielen zijn uitgeschakeld.’
Noor Harazeen
Na een maand oorlog kan Noor Harazeen nog steeds niet bevatten wat er op 7 oktober is gebeurd.
De avond ervoor bevond ze zich in het gezelschap van vrienden in een hotel met uitzicht op de Middellandse Zee. Daarna hielp ze haar tweeling Sara en Bassam (5) met hun huiswerk en bracht ze naar bed. De aanval op Israël verrast Harazeen (34), maar ze begrijpt al snel de ernst ervan en gaat naar haar werk als tv-correspondent bij CGTN, een Chinees netwerk.
Tijdens de uitzendingen straalt ze het zelfvertrouwen uit van een doorgewinterde oorlogsverslaggever. Op 8 oktober duikt ze weg als boven haar gevechtsvliegtuigen naderen, maar ze gaat er niet vandoor. Enkele dagen daarna onderbreekt een presentator haar live-uitzending en spoort haar aan om dekking te zoeken voor wat beschietingen in de buurt lijken te zijn.
Als moeder is veiligheid Harazeens grootste prioriteit. Dus heeft ze de moeilijke beslissing genomen om met haar man en tweeling naar het zuiden te vluchten. Haar ouders weigerden te vertrekken uit angst voor een tweede ‘Nakba’, de vlucht van 700.000 verdreven Palestijnen tijdens de oprichting van de staat Israël. ‘Het ergste is dat je je waardigheid verliest,’ zegt Harazeen. ‘Ik knuffelde mijn kinderen en duwde ze met dekens en kussens en al in de auto, niet wetend wat ons te wachten stond.’
‘Ik kon geen woorden vinden om dat tafereel uit te drukken toen ik voor de camera stond.’
Ze doet nog steeds verslag voor haar netwerk en ze post updates over de oorlog. In één bericht laat ze haar volgers weten dat ze haar ouders, die onderdak hebben gevonden in een ziekenhuis in Gaza-Stad, al twintig dagen niet heeft kunnen zien. In een ander bericht beschrijft ze dat ze hen niet telefonisch kon bereiken omdat het netwerk platligt.
Harazeen verhuisde met haar ouders van de Verenigde Arabische Emiraten naar Gaza voordat de burgeroorlog plaatsvond tussen Palestijnse facties in 2007, die leidde tot de overname van Gaza door Hamas. Gedurende zestien jaar onderbraken oorlogen vervolgens haar leven. Ze had haar hoop gevestigd op Gaza-Stad en opende in 2019 een cosmeticawinkel in een sjieke wijk. Ze schilderde hem roze en noemde hem ‘Rouh’, wat ziel betekent. Het gebouw staat er nog. Vooralsnog.
Tegenwoordig verblijft Harazeen in een appartement met ongeveer twintig mensen, waar ze een matras deelt met haar man en tweeling. Ze leven voornamelijk van tonijn uit blik en moeten naar een koffiezaakje om naar de wc te gaan. Maar ze brengt het grootste deel van haar tijd door in een ziekenhuis, waar ze verslag doet van de gewonden daar. En ze post berichten op haar Instagram-pagina, waar ze in minder dan drie weken 100.000 volgers kreeg, mede vanwege haar Engels. ‘Arabieren weten al wat er gebeurt,’ zegt ze. ‘Daarom vind ik dat ik Engels moet spreken.’
Haar video’s gaan over de jongste slachtoffers, met indringende beelden van gewonde pasgeborenen, getraumatiseerde peuters en angstige kinderen. Ze herinnert zich 15 oktober nog levendig. De meeste slachtoffers die ze in een ziekenhuis ziet, zijn kinderen, zegt ze. Sommigen missen hoofden of armen, anderen liggen in stukken. ‘Het was een van de moeilijkste dagen voor mij,’ zegt Harazeen. ‘Ik kon geen woorden vinden om dat tafereel uit te drukken toen ik voor de camera stond.’
Telkens als ze een gewond kind ziet, denkt ze aan haar eigen kinderen. Ze maakt zich zorgen om hun veiligheid en hun toekomst. Maar ze hoopt dat haar beroep hen zal inspireren. ‘Ik wil dat ook zij de verantwoordelijkheid dragen die het met zich meebrengt om kind in Gaza te zijn – en hoop dat ze op een dag de stem van Gaza zullen vertegenwoordigen.’
