Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Hongarije. Na zestien jaar aan de macht te zijn geweest, heeft Viktor Orbán de verkiezingen verloren van oppositieleider Péter Magyar. Betekent zijn nederlaag daadwerkelijk een breuk met het verleden, en wat zijn de gevolgen voor Hongarije en Europa?
Waarom verloor Orbán juist nu?
De uitslag van de Hongaarse verkiezingen maakt een einde aan een lange periode van politieke dominantie door Viktor Orbán en zijn partij Fidesz, een rechts-nationalistische partij die sinds 2010 de Hongaarse politiek beheerst, aldus BBC News. Orbán wist zijn macht in die jaren geleidelijk te consolideren door de rechtspraak te hervormen en zijn invloed op het medialandschap te versterken. Daardoor werd zijn positie lange tijd nauwelijks uitgedaagd.
Toch wijzen verschillende internationale media erop dat de onvrede in het land al langer groeide. Zo beschrijft The Guardian de verkiezingen als een fel bevochten campagne waarin Orbán voor het eerst echt onder druk stond van een serieuze tegenstander, oppositieleider Péter Magyar. Magyar is een relatief nieuwe politieke speler en voormalig lid van Orbáns Fidesz-partij. Zijn kritiek op corruptie en machtsmisbruik leidde tot een breuk met de regering, waarna hij zich profileerde als hervormer en alternatief voor het bestaande systeem.
Magyar legde de nadruk op binnenlandse problemen, zoals corruptie en economische stagnatie
Tegelijkertijd plaatst de Hongaarse nieuwssite 444.hu daar een nuance bij: volgens de redactie is Orbáns nederlaag minder het gevolg van een plotselinge politieke omslag dan van een proces dat al langer gaande was, waarbij steun geleidelijk afbrokkelde door economische problemen, politieke vermoeidheid en wantrouwen tegenover instituties. Ook wijst de site erop dat de oppositie beter georganiseerd was dan bij eerdere verkiezingen.
Terwijl Orbán zich in de campagne vooral richtte op geopolitieke dreigingen, zoals de oorlog in Oekraïne, legde Magyar de nadruk op binnenlandse problemen, zoals corruptie, economische stagnatie en verslechterende publieke voorzieningen. Daarmee wist Magyar kiezers aan te spreken die ontevreden waren over de economische situatie in eigen land, aldus The Guardian.
De oppositie behaalde een ruime meerderheid, goed voor een duidelijke machtswisseling in het parlement, waarmee een einde kwam aan zestien jaar Orbán-bewind. De opkomst – bijna 80 procent – wijst er volgens analisten op dat de Hongaren toe waren aan verandering. Het percentage ligt aanzienlijk hoger dan bij eerdere verkiezingen en wordt gezien als teken van mobilisatie aan beide kanten van het politieke spectrum.
Waar internationale media dus de nadruk leggen op het historische karakter van de uitslag, benadrukt de binnenlandse berichtgeving dat deze verandering al enkele jaren gaande was.
Wat betekent deze verkiezing voor Europa?
Buiten Hongarije wordt de verkiezingsuitslag vooral gelezen als een geopolitiek keerpunt. Orbán stond binnen de Europese Unie bekend als een lastige partner, die regelmatig botste met Brussel over de rechtsstaat, migratie en sancties tegen Rusland. Zo blokkeerde Hongarije onder zijn leiding meermaals gezamenlijke EU-besluiten, onder meer over steun aan Oekraïne.
Volgens The Washington Post heeft de verkiezing dan ook gevolgen die verder reiken dan Hongarije zelf. De krant beschrijft de uitslag als een politieke aardverschuiving met wereldwijde impact, omdat Orbán niet alleen een nationale leider was, maar ook een belangrijke figuur binnen internationale rechts-populistische netwerken en een bondgenoot van zowel Donald Trump als Vladimir Poetin.
Het terugdraaien van hervormingen op het gebied van media en rechtspraak kan juridisch en politiek complex zijn
In dezelfde analyse wordt benadrukt dat de overwinning van Péter Magyar kan leiden tot een heroriëntatie richting de EU en de NAVO, en daarmee tot een nauwere aansluiting bij de Europese samenwerking.
Zo heeft oppositieleider Péter Magyar onder meer beloofd de relatie met de Europese Unie te herstellen en corruptie aan te pakken, maar het terugdraaien van hervormingen op het gebied van media en rechtspraak kan juridisch en politiek complex zijn, aldus The Washington Post.
De verkiezingen worden daarom door internationale media, behalve als een kans op politieke heroriëntatie, ook gezien als een test: in hoeverre kan een land daadwerkelijk van koers veranderen na jaren van geconcentreerde macht?
Is dit echt een nederlaag voor het populisme?
In The New York Times stelt de Amerikaanse journalist en auteur Michelle Goldberg dat Orbáns verlies symbool staat voor een mogelijke tegenreactie tegen rechts-populistische leiders wereldwijd. Orbán gold jarenlang als een voorbeeld voor politici die een ‘illiberale democratie’ nastreven, en zijn nederlaag zou een signaal zijn dat dit model niet onaantastbaar is.
Orbáns nederlaag kan worden gezien als een klap voor de internationale beweging rond Donald Trump
Volgens journalist Isaac Stanley-Becker in The Atlantic moet Orbáns nederlaag worden gezien als een klap voor de internationale beweging rond Donald Trump, voor wie hij lange tijd gold als voorbeeld van hoe een democratisch systeem naar eigen hand kan worden gezet.
Toch klinkt er vanuit Hongarije zelf ook scepsis. Zo benadrukt 444.hu dat het te vroeg is om te spreken van een definitieve breuk met het populisme of met het systeem dat Orbán heeft opgebouwd. Veel van zijn hervormingen – van media-invloed tot institutionele veranderingen – blijven namelijk bestaan en kunnen ook onder een nieuwe regering doorwerken. Bovendien heeft Orbán nog altijd een aanzienlijke achterban, waardoor zijn politieke ideeën niet verdwijnen, maar waarschijnlijk in aangepaste vorm of vanuit de oppositie blijven voortbestaan.
