De voortvarende strategische ommezwaai die de Franse president Emmanuel Macron inzake Oekraïne maakte, heeft hoge verwachtingen gewekt in Kyiv. Nu alleen nog de middelen verschaffen die bij zo’n engagement horen, vindt Sylvie Kauffman, commentator bij Le Monde.
Na afloop van twee dagen overleg met zijn collega-ministers van Buitenlandse Zaken wilde David Cameron bij het verlaten van het gebouw van de NAVO in Brussel, voordat hij in de auto stapte, in een video die 4,5 miljoen keer is bekeken op X, graag uitleggen ‘wat er nu moet gebeuren’. Het fiasco van brexit heeft de zelfverzekerdheid van de Britse ex-premier, die nu minister van Buitenlandse Zaken is, duidelijk niet aangetast. Met de flair van een autoverkoper kondigt hij de maatregelen aan die nodig zijn om de Oekraïense oorlogsinspanningen te blijven steunen. ‘We moeten meer doen,’ zei hij met nadruk.
Dat is simpel en direct. Wat de militaire hulp aan Oekraïne betreft volgen de Britten sinds 2014, toen de gewapende Russische agressie begon, een behoorlijk constante lijn. Londen zegt 60.000 Oekraïense soldaten te hebben getraind. De Franse opstelling is wat gecompliceerder geweest. Eerst kozen de Fransen de weg van onderhandelingen, die de Duitse kanselier Angela Merkel en president François Hollande voerden met hun Russische en Oekraïense partners in de periode waarin het conflict zich beperkte tot de Donbas. Het doel was een oorlog, een grootschalige oorlog, te vermijden. Dat was ook het doel van de dialoog die Emmanuel Macron vanaf 2019 onderhield met Vladimir Poetin. Dat heeft allemaal niets uitgehaald. Op 24 februari 2022 heeft Poetin, die genoeg had van het onderhandelen, een grootschalige oorlog ontketend om Oekraïne te veroveren.
Berlijn en Parijs moesten van strategie veranderen. Kanselier Olaf Scholz sprak van een Zeitenwende, een keerpunt in de geschiedenis, en heeft uit die breuk de consequenties getrokken. De Franse president is meermalen van koers veranderd; hij heeft zich uitgesproken voor uitbreiding van de EU met Oekraïne en Moldavië; hij heeft toenadering gezocht tot de landen van Midden- en Oost-Europa die al twee decennia waarschuwden voor de Russische dreiging, zonder dat ernaar werd geluisterd. In tegenstelling tot Washington en Berlijn bepleitte hij de toetreding van Oekraïne tot de NAVO. En sinds het begin van dit jaar volgt hij een veel hardere lijn tegenover Rusland, dat, zo zegt hij, niet alleen Oekraïne, maar Europa aanvalt. We moeten dus niets meer uitsluiten om deze dreiging het hoofd te bieden, zelfs niet het sturen van ‘onze’ troepen.
Morele crisis
Deze daadkrachtige opstelling heeft veel hoop gewekt in Oekraïne, waar men een flinke morele crisis doormaakt vanwege de verpletterende kracht van de Russische wals en de problemen van de Westerse bondgenoten om op te schalen en meer macht te ontplooien. Washington verwijt Kyiv dat het veel te weinig jonge soldaten mobiliseert. Kyiv repliceert: ‘Wat voor zin heeft het jonge rekruten te mobiliseren als we ze niet kunnen bewapenen?’ Het vertrouwen van de Oekraïeners in de Verenigde Staten, waar de beloofde hulp van 60 miljard dollar (55 miljard euro) zes maanden lang geblokkeerd werd, is ernstig geschaad. In dat sombere landschap verschijnt dan een enthousiaste Franse leider die met bloemrijke taal schudt aan de Europese boom, op het gevaar af zich te vervreemden van zijn traditionele partners – en de Oekraïeners beginnen te dromen.
‘Na de fase van de angst, die van de empathie en die van de solidariteit gaan de Fransen nu een onverwachte fase in: die van de moed,’ oordeelt Aljona Getmansjoek, analist bij het New Europe Center in Kyiv. ‘De geschiedenis heeft laten zien dat Frankrijk de betekenis kent van de woorden “leiderschap” en “moed”, voegde Rostyslav Ogrysko, een hoge functionaris van het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken, eraan toe op 4 april, tijdens een conferentie van het Institut Français des relations internationales in Parijs. Moe van het steeds maar moeten herhalen waarom zijn land Patriot-raketten nodig heeft voor de luchtverdediging suggereert defensieminister Dmytro Koeleba ‘beter te luisteren naar Emmanuel Macron’.
Zij het dat… de Oekraïeners, de Balten en de Polen off the record allemaal bezorgd dezelfde vraag stellen: ‘Maar is deze strategische wending menens?’ Ze willen er graag in geloven, maar de geschiedenis heeft hen al eerder teleurgesteld; ze zijn al eens eerder in de steek gelaten. ‘Die vastberadenheid moet gepaard gaan met de middelen die erbij horen,’ merkt Aljona Getmansjoek verstandig op.
Daar wringt de schoen. Die fameuze ‘oorlogseconomie’, zoals president Macron het op 13 juni 2022 noemde tijdens de defensiebeurs Eurosatory in Villepinte, lijkt er nog altijd niet te zijn. Om deze indruk te ontkrachten, die versterkt wordt door de defensie-industrie, die bevestigt van de staat geen nieuwe bestellingen te hebben ontvangen die op een oorlogseconomie zouden wijzen, heeft Macron op donderdag 11 april de belangrijkste CEO’s van de defensie-industrie uitgenodigd in Bergerac in de Dordogne, waar hij de eerste steen legde van Eurenco’s nieuwe munitiefabriek. In het jargon van het Elysee spreekt men niet van een ‘oorlogseconomie’ maar van een ‘economie van verdediging en versterking van onze soevereiniteit’. Misschien is dat beter, want de definitie die het Elysee dinsdag gaf van ‘oorlogseconomie’ – ‘meer en sneller produceren’ – is een beetje beknopt.
Financiering
Wie ‘oorlogseconomie’ zegt of zelfs ‘defensie-economie’, zegt ook: ‘budget’, ‘middelen’, ‘geld’, kortom: financiering. Nu Frankrijk een ernstige crisis van de overheidsfinanciën doormaakt, moet openheid van zaken worden gegeven over de budgettaire beslissingen die een dergelijke oorlogseconomie vergt. Een maximalistische politieke aanpak kan geen genoegen nemen met een minimalistische economische of militaire aanpak.
Vladimir Poetin, die in Rusland een grootschalige oorlogseconomie heeft ingevoerd, hoeft zich het hoofd niet te breken over een eerlijk verhaal. Maar de Europese leiders zijn ertoe verplicht. Zij zijn dat verplicht aan hun kiezers. Ze zijn het ook verplicht aan de Oekraïeners en de andere Oost-Europeanen die nu op hen vertrouwen zonder dat hun ooit is uitgelegd waarom men tot 24 februari 2022 de verkeerde weg heeft gevolgd.
