‘Groenvoorzieningen, schaduw en zwemplekken zullen de klimaatcrisis niet oplossen, maar ze worden wel steeds belangrijker’, schrijft Alexander Hurst in The Guardian.
In de rivier de Limmat drijven mensen in zwembanden van hun werk naar huis, sommigen nonchalant met een biertje in de hand. De Limmat, die stroomt van Zürich via Baden naar Brugg en daar samenkomt met de Reuss en de Aare, is dan ook zo helder dat hij je niet alleen bijna smeekt om erin te springen, maar ook om ervan te drinken.
Het Canal Saint-Martin in Parijs roept minder snel dergelijke verlangen op, maar tijdens de moordende 38 graden onlangs stond voor een van de voetgangersbruggen over het kanaal eveneens een rij mensen te wachten op hun beurt om erin te springen of te duiken, een achterwaartse salto te maken of gewoon plat op hun buik op het water te ploffen.
Ground zero
Terwijl de klimaatcrisis ons steeds harder met onze neus op haar desastreuze gevolgen drukt, zijn steden tijdens hittegolven hun eigen ground zero. Het is geen geheim dat Parijs met een tekort aan groene ruimte en lommerrijke bomen kampt en onder aan de Green View Index van het Massachusetts Institute of Technology bungelt. De weidse groene gazons van het Parc Montsouris en naar zijn bruiswaterfontein, waar iedereen gratis uit kan drinken, zijn een uitzondering; hiervan bevinden zich zeventien in de hele stad.
Hoe kunnen we, terwijl de trottoirs zinderen en het zweet ons tappelings van het lijf loopt, meer groene ruimtes en leefbaarder straten creëren in een dichtbevolkte stad, waar de woningen zo slecht bestand zijn tegen steeds hetere zomers?
De beste manier lijkt door zo veel mogelijk beplanting aan te brengen en het verkeer waar mogelijk een halt toe te roepen. Een groene muur bij metrostation Sentier; struiken, bomen, bloemen en wild gras op voormalige parkeerplaatsen op de Rue de Sully; de Rue Charles Moureau in het 13e arrondissement is tot voetgangersgebied getransformeerd en honderden soortgelijke straten zullen volgen. Voor het Parijse stadhuis groeit een stadsbos, het derde in de hoofdstad tot nu toe, nadat een kaal en door de zon geteisterd stuk beton van het Place de Catalogne het veld geeft geruimd voor 470 bomen, en in het 20ste arrondissement is een voormalige ringspoorlijn omgetoverd tot een groene oase.
Zelfpromotie of niet, er zijn Parijzenaars genoeg die popelen om een duik te nemen in de Seine
Op zondag 6 juli jongstleden kwam de Parijse burgemeester Anne Hidalgo haar beruchte belofte na en verklaarde de Seine voor het eerst in een eeuw officieel weer geschikt om in te zwemmen. Zelfpromotie of niet, er zijn Parijzenaars genoeg die popelen om een duik te nemen.
Hoewel geen van deze plaatselijke verbeteringen een substituut is voor grootschalige politieke actie om de klimaatcrisis aan te pakken, is het nodig alle zeilen bij te zetten om onze steden leefbaar te houden tijdens extreme hitte. Of het nu gaat om zwemvijvers of schaduwrijke plekjes, alle beetjes helpen.
In Parijs zijn ze bijvoorbeeld bezig met het renoveren van een kruispunt, waarbij ook ruimte wordt gemaakt voor een pleintje. Tot voor kort bestond alles op die plek uit warmteabsorberend asfalt; nu is het asfalt vervangen door steen, dat de zon beter weerkaatst, en is de helft van het voorheen geasfalteerde gebied beplant. Visueel is alles er al onmiskenbaar op vooruitgegaan en over een paar jaar, wanneer de planten volgroeid zijn, zal het voormalige hitte-eiland getransformeerd zijn in een plek die koeler is, en bovendien aantrekkelijker.
Ook het voetgangersgebied langs de Seine en het grote aantal aangelegde fietspaden sorteert het nodige effect en worden gretig gebruikt, ook al heeft Hidalgo aanvankelijk de nodige kritiek moeten incasseren.
Volgens Luc Berman van ‘Le réseau vélo et marche’, een collectief dat werkt aan de verbetering van de infrastructuur voor voetgangers en fietsers, is het percentage fietsritten in Parijs de afgelopen tien jaar gestegen van twee naar twaalf en het percentage autoritten verminderd van twaalf naar vier. ‘In geen enkele andere stad ter wereld van dit formaat is het zo snel gegaan,’ zegt Berman. ‘Het is een voorbeeld van wat er met politieke moed op plaatselijk niveau kan worden bereikt.’
Niemand wil verantwoordelijk gehouden worden voor oververhitte bejaardentehuizen, scholen, metro’s of kerncentrales
Meteen na de covidlockdowns heeft de stad schijnbaar overal betonnen barrières opgeworpen om ruimte voor fietsers te creëren en restaurants toestemming gegeven om hun terrassen naar de straat uit te breiden. Deze tijdelijke maatregelen hebben inmiddels geleid tot een permanente fietsinfrastructuur en een permanente vraag naar uitbreidingsvergunningen voor restaurantterrassen.
Ondertussen probeert de ultrarechtse partij van Marine Le Pen van de verplichte invoering van airconditioning een cause célèbre te maken en verzet ze zich openlijk tegen het aanpakken van de oorzaak van de opwarming door het enige forum dat daarvoor belangrijk genoeg is: de EU. De andere Franse partijen zouden er goed aan doen om het thema niet aan Le Pen over te laten: niemand wil verantwoordelijk gehouden worden voor oververhitte bejaardentehuizen, scholen, metro’s of kerncentrales – allemaal plekken waar airconditioning onmisbaar is geworden. Tegelijkertijd is het in Parijs nauwelijks mogelijk om dit probleem grootschalig aan te pakken: in de talloze negentiende-eeuwse appartementsgebouwen is het technisch en bouwkundig haast onmogelijk om structureel iets aan de hitte te doen.
Dit probleem zal in de toekomst allerminst kleiner worden. Volgens de Canadese zoöloog en klimaatactivist David Suzuki, die al decennialang pleit voor een duurzamer samenspel tussen mens en natuur, is het inmiddels onwaarschijnlijk dat we de klimaatcrisis nog volledig kunnen afwenden. Maar dat maakt verdere actie niet zinloos. Elke tiende graad temperatuurstijging die we weten te voorkomen, telt – voor ecosystemen, voor stedelijke infrastructuur, en voor de gezondheid van miljoenen mensen. In dat licht hebben ook steden de opdracht zich te blijven aanpassen aan de veranderende omstandigheden.
