Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Peru, waar al tien jaar politieke onrust heerst. De laatste president, José Jerí, mocht na slechts vier maanden zijn spullen weer inpakken en dinsdag viel de regering van interim-president José María Balcázar. Wat is er aan de hand?
Waarom werd José Jerí afgezet?
‘De Peruaanse president is vorige maand afgezet – alweer. Als je dit gemist hebt, komt dat doordat de gebeurtenis nauwelijks het nieuws haalde. Het is namelijk het negende staatshoofd dat ze er in tien jaar tijd doorheen hebben gejast’, schrijft Persuasion.
De afgezette president is maar vier maanden president geweest en werd al beschuldigd van corruptie. ‘Er kwamen ’s nachts jonge meisjes bij hem langs die vervolgens een baan bij de staat kregen’, schrijft El País. De druppel die de emmer deed overlopen, was een video waarin Jerí midden in de nacht, met een capuchon over zijn hoofd, een Chinese zakenman ontmoette in een restaurant. De zakenman zou kort daarvoor een vergunning hebben gekregen voor de bouw van een waterkrachtcentrale. Volgens Jerí ging hun nachtelijke bijeenkomst over de voorbereiding van een Chinees-Peruaans vriendschapsfestival, maar het congres geloofde hem niet en stemde met 75 tegen 24 voor zijn afzetting. ‘Het presidentschap is veranderd in een krankzinnige stoelendans,’ aldus de Spaanse krant. ‘De politieke orde is grotendeels uitgehold, zoals José Jerí maar weer eens liet zien.’
Rechtsgeleerde Francisco Guerrero spreekt van een ‘volledig ongrijpbaar, stroperig en veranderlijk’ systeem
Jerí maakte plaats voor José María Balcázar, een drieëntachtigjarig lid van de linkse partij Perú Libre. Balcázar is een omstreden figuur vanwege zijn uitspraken ter verdediging van het huwelijk vanaf veertien jaar, en er lopen gerechtelijke onderzoeken naar vermeende verduistering, aldus El Universal. Ook zijn regering bleef niet lang overeind. Gisteren kondigde premier Denise Miralles haar vertrek aan, wat meteen de val van de gehele regering betekende, nog geen maand nadat Balcázar haar had benoemd. Een officiële reden werd niet gegeven, aldus La República.
Vanwege een speciale wet kan het Peruaanse congres een president afzetten wegens ‘permanente morele onbekwaamheid’. Rechtsgeleerde Francisco Guerrero, geciteerd door Persuasion, omschrijft het systeem als ‘volledig ongrijpbaar, stroperig en veranderlijk’. In de praktijk heeft deze wet het presidentiële stelsel veranderd in een parlementair systeem, ‘waarbij het aanblijven van het staatshoofd minder afhangt van het mandaat van het volk dan van zijn vermogen om te overleven in een versnipperd congres,’ legt El Universal uit.
Wie zijn de belangrijkste kandidaten voor de verkiezingen in april?
Op 12 april mogen de Peruanen opnieuw naar de stembus. Aan deze verkiezingen doen maar liefst zesendertig presidentskandidaten mee. Volgens El Universal is dat veelzeggend voor de extreme politieke fragmentatie in het land. In de peilingen van Ipsos gaat Rafael López Aliaga aan kop met 12 procent, gevolgd door Keiko Fujimori met 8 procent, terwijl de meeste kandidaten niet meer dan 4 procent halen en 42 procent van de kiezers nog twijfelt of ze blanco of ongeldig willen stemmen.
Keiko Fujimori, de dochter van voormalig president Alberto Fujimori, leidt sinds 2010 het politieke blok van haar vader, die in 2024 overleed. Fujimori stelde zich kandidaat voor het presidentschap in 2011, 2016 en 2021, maar verloor telkens nipt in de tweede ronde. Volgens Americas Quarterly is zij als leider van de conservatieve partij Fuerza Popular uitgegroeid tot een machtige politieke speler. Fujimori heeft beloofd troepen, militaire inlichtingendiensten en andere gewapende eenheden in te zetten om straatgeweld en georganiseerde misdaad te bestrijden. Ze heeft ook verklaard dat ze het leger tijdelijk de leiding zou geven over het gevangeniswezen, om dit grondig te kunnen hervormen.
Het aantal moorden in het land is sinds 2019 verdubbeld
Rafael López Aliaga, een spoorweg- en luxehotelmagnaat, stelde zich in 2021 kandidaat voor het presidentschap, eindigde als derde en miste op een haar na de tweede ronde. Het jaar daarop werd hij met een meerderheid van 26,4 procent van de stemmen verkozen tot burgemeester van Lima, een stad met meer dan 10 miljoen inwoners. Hij bekleedde deze functie van januari 2023 tot oktober vorig jaar, toen hij ontslag nam om zich kandidaat te stellen voor het presidentschap in deze verkiezingen. Als lid van de conservatieve katholieke organisatie Opus Dei trekt hij volgens Americas Quarterly voortdurend de aandacht van de media met brutale, strijdlustige rechts-populistische retoriek. Hij heeft beloofd de bureaucratie te verminderen, de meeste ministeries op te heffen en de koers van de Amerikaanse president Donald Trump en de Argentijnse president Javier Milei te volgen.
In welke staat verkeert Peru?
De grootste zorg van de kiezers is de toename van gewelddadige criminaliteit. Het aantal moorden in het land is sinds 2019 verdubbeld, en ook afpersing en andere bende-gerelateerde misdrijven komen steeds vaker voor, aldus Americas Quarterly.
In het najaar van 2025 braken er grote demonstraties uit onder leiding van generatie Z als gevolg van de onveilige omstandigheden van het land, alsook woede over de ‘maffia’ aan de macht, schrijft Le Monde. De jongeren beschuldigden de parlementsleden ervan hun eigen belangen boven die van de Peruanen te stellen. Het Zuid-Amerikaanse land staat op de corruptie-index van Transparency International op plek 127 van de 180 landen.
‘De verkiezingen leveren niet de steun of sociale cohesie op die nodig is om goed te kunnen regeren’
Het opvallende aan Peru is dat de politieke onrust de economie niet heeft belemmerd. Het bbp groeide tot 2025 met ongeveer 3,4 procent, en het aandeel van de bevolking dat van minder dan 8,30 dollar per dag leeft, is sinds 2001 gehalveerd. Volgens Persuasion komt dit door de beperkte macht van de president. Het macro-economische kader van Peru – de centrale bank, de begrotingsregels en de bescherming van investeringen – wordt beheerd door technocraten die op hun positie blijven zitten, ook als de president wordt afgezet. ‘Politieke eigenaardigheden blijken perfect verenigbaar met fiscale orthodoxie, en dat is ook buitenlandse investeerders niet ontgaan.’
Maar volgens El Universal is het de vraag hoe lang dit stand zal houden en waar het uiteindelijk toe zou kunnen leiden. ‘Hoeveel misstappen kan Peru zich nog veroorloven voordat de economie niet sterk genoeg meer is om een steeds instabielere democratie overeind te houden?’
De Peruaanse krant Diario El Comercio schetst een somber vooruitzicht. Geen enkele kandidaat lijkt een meerderheid te kunnen behalen in het tweekamerstelsel. ‘Er komt wel een winnaar, maar de verkiezingen leveren niet de steun of sociale cohesie op die nodig is om goed te kunnen regeren.’
Het staatshoofd zal daardoor een zwakke positie hebben en binnen de kortste keren weer vervangen kunnen worden. ‘De politiek wordt een soap zonder plot, waarin personages komen en gaan zonder dat het verhaal vooruitkomt. En de burgers? Die leren keer op keer dat hun stem geen stabiliteit brengt in Peru.’
