Het aantal vluchtelingen dat via Belarus Europa binnenkomt neemt toe. Bij de Duitse veiligheidsautoriteiten groeit de vrees dat de Russische president in het verkiezingsjaar opnieuw zijn toevlucht neemt tot een verraderlijke strategie om Europa’s stabiliteit te ondermijnen.
Het is nog niet zo lang geleden dat de beelden van deze grens dramatisch waren. Drieënhalf jaar geleden hielden soms alleen kettingen van politie-eenheden groepen migranten tegen aan de Pools-Belarussische grens. Gezinnen zwierven dagenlang rond in het gebied. Sommigen overleefden de omstandigheden niet. De presidenten van Rusland en Belarus, Vladimir Poetin en Alexander Loekasjenka, streefden een meedogenloos doel na: West-Europa onder druk zetten door migranten doelbewust via de route Moskou-Minsk te leiden.
Tegenwoordig is het nieuws minder groot en zijn de beelden minder verontrustend. Toch baart de situatie aan de buitengrens van de EU Duitsland opnieuw zorgen. Zo meldde het federale politiebureau in Pasewalk vrijdag dat politieagenten vier asielzoekers hadden opgepakt. De drie Iraniërs en een Syriër beweerden via Belarus en Polen naar Duitsland te zijn gereisd. Twee dagen eerder waren op dezelfde locatie al vier mensen aangehouden, twee Jemenieten en twee Syriërs. Reisroute: via Rusland en Belarus naar Duitsland. Hoewel het aantal aankomsten via deze route intussen sterk was gedaald, mede door de strenge grensbewaking in Polen, hoort de federale politie sinds kort vaker dat migranten via Moskou of Minsk naar Duitsland zijn gereisd.
Hybride oorlogsvoering
Volgens informatie van Süddeutsche Zeitung, WDR [Westdeutscher Rundfunk] en NDR [Norddeutscher Rundfunk] zijn Rusland en Belarus opnieuw in toenemende mate bezig om migranten uit arme en door crises geteisterde regio’s via hun eigen land naar de Europese Unie te smokkelen – vooral naar Duitsland. Volgens statistieken van de federale politie was de migratie via deze route in januari en februari 2024 zo sterk gedaald, met telkens minder dan dertig aankomsten, dat ze nauwelijks waarneembaar was. Maar nu stijgen de aantallen weer aanzienlijk. Er waren al 412 nieuwkomers in maart, 670 in april en 416 medio mei. Poolse grenswachten hebben de afgelopen weken ook een toename geregistreerd van het aantal mensen dat vanuit Belarus reist. Veiligheidskringen hebben het opnieuw over ‘hybride oorlogvoering’.
Het aantal vluchtelingen dat via verschillende vluchtroutes reist, neemt meestal toe aan het begin van de zomer. Veiligheidsautoriteiten zien echter een systeem achter deze ontwikkeling, want zonder tussenkomst van de respectieve regeringen zou een toegenomen gebruik van de route via Moskou en Minsk nauwelijks mogelijk zijn: volgens de federale politie komen de meeste mensen de Russische Federatie binnen via de lucht en vervolgen ze hun reis over land. De gevonden documenten met een verwijzing naar Belarus zijn vaak Russische kortetermijnvisa, zoals die voor toeristen, ondernemers of studenten.
Volgens het onderzoek heeft de helft van de migranten dat deze reisroute volgde een Russisch visum dat in hun thuisland is afgegeven. Volgens de informatie geeft Rusland in sommige landen vrijwillig inreisvisa af om migranten aan te trekken. Deze migranten vliegen vaak naar Moskou of Sint-Petersburg, vanwaar ze doorreizen naar Wit-Rusland, waar ze vervolgens proberen de EU binnen te komen, aldus de veiligheidsmensen over de modus operandi.
Het totale aantal mensen dat via de Belarussische route vlucht is voor 2024 1549, wat nog steeds aanzienlijk lager is dan het totale aantal voor voorgaande jaren (2022: 8511, 2023: 11.881). Het is echter goed mogelijk dat de cijfers de komende maanden flink zullen stijgen, zeggen ze. Niet de huidige cijfers zijn het probleem, maar de prognoses, zei een hooggeplaatste veiligheidsfunctionaris. Poetin zou kunnen proberen de stemming in Duitsland met een geplande toename van het aantal vluchtelingen te beïnvloeden in dit verkiezingsjaar, met de Europese verkiezingen in juni en de deelstaatverkiezingen in Brandenburg, Saksen en Thüringen in september.
Omdat dit een dure route is, worden vaak sociale uitkeringen gebruikt om schulden aan smokkelaars af te betalen
Ook het federale ministerie van Binnenlandse Zaken vermoedt een stijgende trend in de vluchtelingenroute via Rusland en Belarus. Nadat het ministerie van Nancy Faeser (SPD) begin dit jaar nog minder ongeoorloofde binnenkomsten aan de grens met Polen registreerde dan het jaar daarvoor, keerde het tij in maart. Deze maand registreerden de autoriteiten plotseling een totaal van 1650 gevallen, meer dan in het voorgaande jaar (1580 gevallen). Volgens de bevindingen van de politie zou de geregistreerde stijging voornamelijk te wijten zijn aan de ‘seizoensgebonden toename van het aantal migranten met betrekking tot Belarus’, aldus een woordvoerder van het federale ministerie van Binnenlandse Zaken.
Duitse veiligheidsautoriteiten merken ook dat de herkomst van de vluchtelingen is veranderd. In tegenstelling tot een paar jaar geleden komen de meeste migranten die nu via Rusland en Belarus binnenkomen niet uit Irak. Volgens de federale politie zijn de belangrijkste landen van herkomst Syrië en Afghanistan. Volgens het onderzoek komen er ook veel mensen uit Somalië, Jemen en Eritrea.
Volgens de veiligheidsautoriteiten kan de route meestal worden afgelegd door een vlucht en visum voor Rusland of Belarus en vervolgens via smokkel – vaak met gevolgen voor de migranten zelf, die dan bijvoorbeeld bij de smokkelaar in het krijt staan. Omdat dit een dure route is, worden vaak sociale uitkeringen gebruikt om schulden aan smokkelaars af te betalen.
Pressiemiddel
Ook in Finland is de bezorgdheid over gerichte smokkel vanuit Rusland de afgelopen maanden toegenomen. Zoals het Finse ministerie van Binnenlandse Zaken verklaarde, begon Rusland in de herfst van 2023 migranten zonder Schengenvisa aan de grens met Finland af te leveren. Slechts een paar weken na een toename tot meer dan vijfhonderd mensen binnen een week, sloot Finland de grensovergangen. Finland had vernomen dat enkele duizenden mensen bij de grens waren gearriveerd, met de hulp van officiële Russische agentschappen. Volgens Finland is deze informatie onder andere afkomstig uit gesprekken met migranten uit Belarus.
In een vertrouwelijke risicoanalyse van het EU-agentschap voor grensbeheer Frontex voor 2023/’24 staat dat de ‘waarschijnlijkheid dat illegale migratie als pressiemiddel wordt gebruikt’ is toegenomen. Frontex ziet ook de rol van Rusland hierin: volgens het rapport heeft het Kremlin de mogelijkheid om vliegroutes te beïnvloeden. Ook zouden de officiële Russische autoriteiten routes over Russisch land kunnen organiseren.
Een bezoek van de Poolse premier Donald Tusk aan de grens met Belarus iets meer dan een week geleden laat zien hoe serieus de situatie wordt genomen in de politiek. Volgens persbureau AP beschuldigde Tusk Ruslands bondgenoot Belarus ervan een hybride oorlog tegen het Westen te voeren door migranten aan te moedigen de grens naar de EU over te steken. Er komen elke dag meer grensovergangen, waarschuwde Tusk. De premier heeft sindsdien aangekondigd dat Polen kosten noch moeite zal sparen om zijn grensfaciliteiten uit te breiden. Zijn land zal 2,3 miljard euro investeren om de grens verder te beveiligen.
