Teheran maakt gebruik van gewelddadige netwerken zoals het Zweedse Foxtrot en het Ierse Kinahan-kartel om geheime staatsoperaties uit te voeren. ‘Het vervagen van de grens tussen criminaliteit en staatsbeleid heeft grote gevolgen.’
Op 1 oktober 2024 klonk er een geweerschot bij de Israëlische ambassade in de Zweedse hoofdstad Stockholm. Later die dag ontploften twee handgranaten bij de Israëlische ambassade in de Deense hoofdstad Kopenhagen. De aanslagen werden gepleegd door jongemannen, naar verluidt tussen vijftien en twintig jaar oud, die banden hebben met de Zweedse georganiseerde misdaad. Zweedse en Israëlische speurders verdachten Foxtrot, een keihard Zweeds misdaadsyndicaat dat een leidende positie heeft in de Noord-Europese onderwereld. Maar waarom zou een bende die zich vooral bezighoudt met drugshandel in Noord-Europa het op Israëlische ambassades hebben gemunt? Had hun ongrijpbare maffiabaas, Rawa Majid, ineens de Palestijnse zaak omarmd?
Opmerkelijk was dat ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, op 12 maart 2025 sancties instelde tegen Majid en zijn netwerk. Was dit het zoveelste staaltje trumpiaanse impulsiviteit, of was er meer aan de hand? Rubio suggereerde dat hier machinaties van Teheran in het spel waren; Majid zou een waardevol stuk zijn op het Iraanse schaakbord.
Op het eerste gezicht lijkt het erop dat Washington Majid gebruikt om een van zijn stokpaardjes te berijden: de toename van criminaliteit en maatschappelijke problemen zouden het gevolg zijn van een ruimhartig immigratiebeleid. Donald Trump heeft Zweden als afschrikwekkend voorbeeld gesteld. Majids Koerdisch-Iraanse ouders ontvluchtten in de jaren tachtig de oorlog tussen Iran en Irak en vestigden zich in de lommerrijke universiteitsstad Uppsala, waar hun zoon vervolgens niet uitblonk als student, maar als crimineel. Majid maakte gebruik van hechte vriendschaps-, familie- en clanbanden om zijn netwerk op te bouwen. En hij was meedogenloos. Toen zijn vriend Ismail Abdo een eigen splintergroep oprichtte die zich bezighield met vergelijkbare criminele activiteiten als Foxtrot, betekende dat het einde van hun vriendschap. Majid wordt ervan verdacht in 2023 opdracht te hebben gegeven voor de moord op Abdo’s moeder.
Majid (‘Koerdische Vos’) groeide uit tot een beruchte figuur. Zijn organisatie haalt regelmatig de Zweedse tabloids. Hij zou Noord-Europa overspoelen met drugs. Hij liet drugs uit Zuid-Amerika komen, verborgen in containers vol bananen en landbouwproducten. Hij smokkelde wapens en verdovende middelen over de Sontbrug die Denemarken met Zweden verbindt en kwam in contact met drugskartels in heel Europa.
Majid deinsde er niet voor terug kinderen in te zetten voor moordaanslagen
Majid deinsde er niet voor terug kinderen in te zetten voor moordaanslagen. Het liberale Zweedse rechtssysteem, dat bij minderjarigen de nadruk legt op rehabilitatie boven straf, speelde hem daarbij in de kaart. Tot zijn kindsoldaten behoorden de jongemannen die de aanslagen op de Israëlische ambassades zouden hebben gepleegd. Volgens de Zweedse en Israëlische veiligheidsdiensten overtuigden Majids activiteiten Iran ervan dat hij de ideale figuur was om bepaalde klussen in het buitenland op te knappen. Zijn ervaring en netwerk in de onderwereld reikten van Europa tot het Midden-Oosten. Hij beweegt zich als een kameleon tussen werelden, zonder vaste loyaliteit aan een land, ideologie of vlag, enkel gedreven door geld. Die kenmerken maakten hem aantrekkelijk voor de Iraniërs.
In de huidige oorlogen lijken de zwakkeren in het voordeel te zijn. Steeds vaker gaat het om asymmetrische conflicten, waarin minder krachtige partijen met eenvoudige, dodelijke technologieën aanzienlijke schade kunnen aanrichten zonder dat het op een directe confrontatie met hun sterkere tegenstanders hoeft aan te komen. Een drone van hondervijftig dollar kan een stuk artillerie van twee miljoen dollar uitschakelen. Een Noord-Koreaanse hacker kan de Britse nationale gezondheidsdienst platleggen of de nationale bank van Bangladesh leegtrekken. Met gemodificeerde piepers kun je een paramilitaire organisatie buiten gevecht stellen. Met een man als Majid kon een staat als Iran zijn doelen op een goedkope en effectieve manier bereiken, en beschuldigingen simpel van de hand wijzen.
Om te begrijpen waarom Teheran een Zweedse gangster als pion in zijn buitenlandse beleid zou inzetten, moeten we kijken naar de geschiedenis van Iraanse geheime operaties in het buitenland. Die strategie heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld. Majid is slechts één schakel in een groter plan om politieke doelen op het wereldtoneel te verwezenlijken.
‘Wees als water’
Kort na de Islamitische Revolutie in 1979 begon Iran al gedurfde en brute plannen uit te voeren om zijn vijanden in Europa, Latijns-Amerika, Azië en Noord-Amerika uit te schakelen. Enkele maanden na de revolutie werd Shahriar Shafiq – een neef van de afgezette sjah Mohammed Reza Pahlavi – in Parijs vermoord. Dat was niet ongebruikelijk in die tijd; Israël schakelde zijn vijanden in het buitenland op soortgelijke wijze uit. Iran had echter geen machtige vrienden of bondgenoten zoals de Verenigde Staten. Zijn optreden leidde tot internationale isolatie en bevestigde zijn status als paria. De jonge republiek realiseerde zich al snel dat het inzetten van eigen agenten voor wereldwijde liquidaties contraproductief was: te riskant en te opzichtig.
Tegelijkertijd moest het land, gebukt onder internationale sancties en afgesloten van de wereldwijde financiële markten, manieren vinden om strafmaatregelen te omzeilen en zo inkomsten te genereren om zijn militaire apparaat draaiende te houden. Het moest essentieel militair materieel aanschaffen om zijn strijdkrachten en bondgenoten te bevoorraden, en ondertussen geduchte tegenstanders uitschakelen, zoals de Volksmoedjahedien in het buitenland en de binnenlandse Groene Beweging. Hoe? Hiervoor werd Bruce Lees beroemde adagium gevolgd: ‘Wees als water.’
Iran veranderde zijn tactiek en ging pragmatischer te werk. Het maakte zich minder afhankelijk van ideologische bondgenoten zoals Hezbollah in Libanon en wist transnationale misdaadkartels succesvol in te zetten als instrument van buitenlands beleid. Zowel Iraanse als buitenlandse criminele organisaties werden gebruikt om de eigen belangen te behartigen, en altijd op zo’n manier dat ontkenning mogelijk was.
Iran is afhankelijk van gangsterbazen van eigen bodem als Naji Sharifi Zindashti om vijanden over de grens aan te vallen. Zindashti’s criminele connecties reiken tot Istanbul, Londen en Toronto. Hij huurde Canadese leden van de Hells Angels in om Iraanse dissidenten te vermoorden. Volgens de Turkse autoriteiten was Zindashti betrokken bij de ontvoering van een Zweeds-Iraanse activist in 2020, die in Iran werd geëxecuteerd. Majids Foxtrot lijkt dus slechts een van de vele criminele organisaties wereldwijd te zijn die Iran inzet voor zijn geheime operaties.
[Zindashti] huurde Canadese leden van de Hells Angels in om Iraanse dissidenten te vermoorden
Je kunt Foxtrot zelfs klein bier noemen vergeleken met het Ierse Kinahan-kartel, dat veel oudere banden heeft met Iran. Het Kinahan-kartel begon wellicht enigszins bescheiden in Dublin, maar tegen de tijd dat het zaken deed met de Iraniërs, strekte zijn criminele invloed en netwerk zich wereldwijd uit. De banden van het kartel met Teheran tonen aan hoe geraffineerd Irans beleid was geworden. De relatie tussen Iran en de Ierse misdaadfamilie gaat ten minste terug tot 2016. Onder leiding van de gangsters Christopher ‘Christy’ Kinahan sr. en zijn zonen Daniel en Christy jr. is het kartel ongeveer een miljard dollar waard geworden, voornamelijk door drugshandel. Ondanks zijn betrokkenheid bij meerdere moorden, werd de flamboyante Daniel – de feitelijke leider – zelfs positief genoemd door voormalig wereldkampioen boksen Tyson Fury.
De Kinahans bewezen Iran goede diensten met hun criminele connecties en expertise in het witwassen van illegale inkomsten op plaatsen waar weinig financieel toezicht was, zoals Cyprus, Malta en Dubai. In 2016 ontdekte de Ierse politie dat de groep een Nederlands-Marokkaanse crimineel had ingehuurd om een Iraanse tegenstander van het regime te vermoorden. Later, nadat de Kinahans zich in Dubai hadden gevestigd, ontdekte de Amerikaanse Drug Enforcement Administration dat het kartel geld witwaste op het Iraanse eiland Kish – een vrijhandelszone in Iran die bekendstaat om haar snelle en ruwe omgang met geld. Er doken ook berichten op over zakelijke banden met Hezbollah en geldstromen die via Syrië en Libanon werden doorgesluisd. Christy Kinahan zou zelfs hebben geprobeerd vliegtuigonderdelen te kopen voor Teheran, waar de luchtvaartmaatschappijen met hun verouderde vloten voortdurend behoefte aan hebben.
De connectie tussen Kinahan en Iran maakte voor Europese veiligheidsdiensten duidelijk hoe Iran transnationale criminele netwerken had geïntegreerd in zijn staatsstructuur. Daarmee werd georganiseerde misdaad niet langer uitsluitend een kwestie voor justitie – het raakte rechtstreeks aan de nationale veiligheid. In 2022 zette de regering-Biden een beloning van 5 miljoen dollar per persoon uit voor informatie die zou leiden tot de arrestatie van leden van de organisatie. Inlichtingen- en opsporingsdiensten hebben inmiddels ook Iraanse banden blootgelegd met onder meer de Japanse Yakuza, de Nederlandse Mocromaffia, Peruaanse drugskartels en Oost-Europese misdaadgroepen – aanwijzingen dat het Iraanse regime zich doelbewust heeft aangepast aan de hedendaagse geopolitiek.
Criminaliteit en staatsbeleid
De sancties die senator Rubio tegen Majid instelde, lijken dan ook meer dan symbolisch. Ze weerspiegelen het groeiende besef dat het geopolitieke speelveld fundamenteel is veranderd. Een tactiek die ooit tot de schimmige marge van machiavellistische staatspraktijken behoorde, zou in het tijdperk van sterke leiders weleens gemeengoed kunnen worden. Het ligt dan ook voor de hand dat het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in de toekomst vaker sancties zal instellen tegen actoren die georganiseerde misdaad en buitenlandse belangen met elkaar verweven.
Deze ontwikkeling maakt het er voor westerse veiligheidsdiensten niet makkelijker op. De inzet is hoog – het raakt aan de wereldorde, maar ook aan de rechtsstaat, de handhaving van de wet, het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld. Het vervagen van de grens tussen criminaliteit en staatsbeleid heeft grote gevolgen. Diaspora uit het Midden-Oosten zullen met grotere argwaan worden bekeken, simpelweg op basis van hun geloof of politieke overtuiging.
Criminelen als Majid en de Kinahans dreigen ondertussen aan het recht te ontsnappen – ze weten immers als geen ander hoe in grijsgebieden te opereren. Ze kunnen altijd terecht in Teheran, Moskou of in andere landen die graag gebruikmaken van hun diensten.
Nadat Majid een visum voor Turkije had gekocht, zou hij nu voortvluchtig zijn. Sommigen denken dat hij in Iran zit, of in Afghanistan. Het Kinahan-kartel is niet meer in Dubai gezien sinds de sancties die tegen hen werden opgelegd. Er gaan geruchten dat kartelleden in Iran van hun bescherming profiteren, en nog altijd actief zijn. De vraag is inmiddels niet of Iran de georganiseerde misdaad blijft inzetten, maar of het Westen bereid en in staat is om daar effectief tegen op te treden.
Afgelopen weekend zaten Amerikaanse en Iraanse functionarissen in Oman aan tafel voor indirecte gesprekken over het Iraanse nucleaire programma. De VS eisten de volledige ontmanteling daarvan, terwijl de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zich alleen bereid verklaarde directe onderhandelingen te blijven voeren als Trump de militaire optie opgeeft. Maar zelfs als Araghchi erin slaagt de oorlogsdreiging weg te nemen, kan Iran een schaduwoorlog blijven voeren met een leger van internationale criminele netwerken. Nu is het afwachten of de VS erin slagen zowel Irans nucleaire ambities in te dammen als hun inzet van georganiseerde misdaad zónder de regio te destabiliseren. Als er vooruitgang wordt geboekt in de nucleaire onderhandelingen, geeft dat Washington mogelijk meer ruimte om de criminele dreiging aan te pakken.
