Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Islamitische Staat (IS). Deze week is het tien jaar geleden dat terroristen van IS zware aanslagen pleegden in een stadion en concertzaal in Parijs. Hoe machtig en gevaarlijk is de terreurgroep nu nog?
Wat is er met IS gebeurd?
De jihadistische organisatie ontstond in 2006 in Irak en raakte verwikkeld in een bloedig conflict tussen soennieten en sjiieten na de Amerikaanse invasie. Ze bereikte haar hoogtepunt met de proclamatie in 2014 van een kalifaat – gevestigd in grote delen van Syrië en Irak – dat terreur zaaide in het Midden-Oosten en de rest van de wereld.
Het kostte IS al snel veel moeite om haar kalifaat te handhaven tegenover een internationale militaire alliantie van de oppositie. In december 2017 was ze 95 procent van haar grondgebied kwijtgeraakt en in maart 2019 werd ze officieel verslagen na het verlies van haar laatste stuk land, aldus Barnabas Aid, een organisatie die opkomt voor christenen die lijden onder islamitisch geweld.
In oktober 2019 werd leider Abu Bakr al-Baghdadi gedood tijdens een Amerikaanse inval in zijn schuilplaats in Barisha, Noord-Syrië. Toch leidde zijn dood niet tot de ondergang van de organisatie. ‘Hij liet een flexibele organisatiestructuur en ideologische kaders achter waardoor IS de schok van de instorting van het kalifaat te boven kon komen en de voortzetting van haar activiteiten kon waarborgen’, aldus Jummar.
Nadat een internationale coalitie en lokale Koerdische en sjiitische strijdkrachten in 2019 haar laatste bolwerk in Syrië ten val had gebracht, ging Daesh (de Arabische afkorting voor Islamitische Staat) ‘een nieuwe fase in die gekenmerkt werd door decentralisatie’, schrijft de Iraakse website.
IS is daarmee overgegaan van ‘geografische controle naar een defensieve rustperiode en guerrillatactieken, terwijl ze zich heeft gereorganiseerd tot een netwerk van slapende cellen en flexibele wilayas [provincies], verspreid over verschillende continenten’, meldt Jummar. Deze strategie werpt vruchten af, aldus de internationale pers, die al maanden bericht over een ‘heropleving’ van de organisatie.
Waar is IS nog actief?
Het ‘zwaartepunt’ van de groepering ligt niet langer in het Midden-Oosten, al heeft IS de strijd daar niet opgegeven. Zo meldt Jummar dat IS in Irak nog steeds ‘sporadische’ aanvallen uitvoert vanuit de woestijngebieden die grenzen aan Syrië.
Tegenwoordig is Afrika het ‘epicentrum’ van IS. De terreurorganisatie heeft hier sinds begin 2025 wereldwijd meer dan twee derde van haar aanslagen uitgevoerd. Het Afrikaanse continent ‘neemt nu een prominente plaats in in haar propaganda’, schrijft Modern Diplomacy.
Van de Sahelregio (Burkina Faso, Mali en Niger) tot Somalië, via Nigeria, de Democratische Republiek Congo (DRC) en Mozambique, tot aan Zuid-Afrika ‘vermenigvuldigen lokale afdelingen van IS, die concurreren met die van Al-Qaida, hun aanslagen’. Ze voeren een ‘dodelijke oorlog in heel Afrika’, aldus Newsweek.
De groei van IS in Afrika, waar de groep duizenden leden telt, is gebaseerd op verschillende sleutelfactoren: ‘poreuze grenzen, het ontbreken van een functionerende staat, corruptie, wijdverbreide armoede en snelle bevolkingsgroei, evenals politieke instabiliteit en herhaalde staatsgrepen’, somt Modern Diplomacy op.
Een belangrijk probleem hierbij is dat Rusland Amerika en Frankrijk grotendeels heeft verdrongen als imperialistische grootmachten in West-Afrika en de Sahel. De wreedheid, afleiding in Oekraïne en het onvermogen van Rusland hebben IS in staat gesteld haar invloed uit te breiden en de militaire regeringen te ondermijnen, analyseert de website UnHerd.
Een belangrijke vertakking van de terreurorganisatie die zich de afgelopen jaren heeft laten gelden, is Islamitische Staat in Khorasan (ISIS-K). ISIS-K, gevestigd in Afghanistan en actief in heel Centraal-Azië en daarbuiten, wordt onder meer verdacht van de bomaanslag op Kerman in Iran, waarbij in januari 2024 bijna honderd mensen omkwamen en driehonderd gewond raakten.
Daar komt bij dat de overwinning van zes jaar geleden op de jihadistische groepering in Syrië ‘verbrokkelt’, waarschuwt The Wall Street Journal. IS ‘herrijst’ en profiteert van de val van het regime van Bashar al-Assad en de verminderde Amerikaanse aanwezigheid. Hoewel de groep nu ‘geen enkel gebied meer kan controleren’, beschikt ze nog over veel slagkracht, zoals blijkt uit de dodelijke aanval op een kerk in Damascus in juni jl.
De groepering, die volgens sommige schattingen ongeveer drieduizend leden in Syrië heeft, ‘herrijst’ voornamelijk in het oosten van het land, waar ze mensen ‘rekruteert’ en probeert ‘haar invloed uit te breiden’. Volgens Koerdische troepen, die een deel van deze regio controleren, zijn er sinds begin dit jaar meer dan honderd aanvallen geregistreerd met ‘hinderlagen’ of ‘zelfgemaakte explosieven’.
In bredere zin probeert IS zich ‘van de woestijn naar de steden’ te verplaatsen, wat voor de Syrische interim-president Ahmed al-Sharaa een reden was om ‘openlijk de oorlog te verklaren’ aan IS. De Syrische veiligheidstroepen hebben de afgelopen maanden hun operaties tegen de terreurgroep geïntensiveerd, schrijft het pan-Arabische dagblad Asharq Al-Awsat.
Behalve deze aanwezigheid van gewapende groepen zitten er duizenden buitenlandse strijders met hun families in gevangenissen en interneringskampen in het noordoosten van Syrië, met name in Al-Hol.
Hoeveel dreiging gaat er nog van de organisatie uit?
Volgens UnHerd vormt IS nog steeds een reële bedreiging voor Europa. Zo werd er op 22 maart 2024 in de Crocus City Hall in Moskou een bomaanslag gepleegd waarbij 145 mensen omkwamen en meer dan 500 gewond raakten. Het vermoeden is dat ISIS-K, de Centraal-Aziatische tak van IS, achter deze aanslag zat.
IS is erin geslaagd om gestaag Noord-Afrika te infiltreren, en deze opkomende golf van jihadisme zo dicht bij Europa is zeer verontrustend, aldus UnHerd. IS zorgt met haar optreden voor massale verhuizingen en maakt van migrantenstromen gebruik om terroristen Europa binnen te smokkelen. Deze ontwikkelingen zijn reden tot zorg, ziet de opiniewebsite.
Vorig jaar kondigde IS een hervatting van de wereldwijde campagne aan: een golf van aanvallen volgde in Europa en bereikte zelfs Amerika. De groepering deed dit grotendeels vanuit de terreurcel in Afghanistan. Het lijkt logistiek gezien makkelijker om de Afrikaanse infrastructuur te gebruiken, en het lijkt erop dat de groepering dat nu ook begint door te krijgen, analyseert UnHerd.
In augustus dit jaar vierde de groep in Al-Naba (de wekelijkse nieuwsbrief waarin IS haar prioriteiten en strategie uiteenzet), haar oorlog tegen christenen in Afrika en moedigde ze haar troepen aan dit conflict uit te breiden naar Europa. ‘Het is een dreiging die niet genegeerd kan worden,’ concludeert de nieuwssite.
Ook voor de Verenigde Staten vormt IS een bedreiging, schrijft Newsweek. Tijdens de laatste nieuwjaarsviering reed een veteraan van het Amerikaanse leger, die trouw zwoer aan IS, met zijn auto in op een menigte in New Orleans, waarbij vijftien mensen omkwamen.
‘Als ze niet in toom worden gehouden, vormen ze [IS en andere islamitische militante groeperingen in Afrika] een directe bedreiging voor de VS’, zei generaal Michael Langley in april tegen Newsweek.
De Amerikaanse oud-gezant J. Peter Pham ziet dat het niet ontbreekt aan kennis, maar aan de wil om het terrorismeprobleem bij de naam te noemen. Hij herinnert eraan dat hij tijdens de eerste ambtstermijn van Trump de islamitische rebellengroep ADF in de DR Congo als terroristische organisatie wilde laten erkennen. Dat ‘stuitte op veel weerstand bij de beleidsmakers’. Uiteindelijk werd de beslissing genomen onder president Joe Biden.
Zelfs na de terreuraanslag eind juli 2025 op een kerk in Komanda in de DRC, waarbij 43 doden vielen, zag Pham naar eigen zeggen geen spijt bij degenen die de ADF niet als terroristen wilden aanmerken, schrijft Newsweek.
Amerikanen hebben er zelf strategisch belang bij om in te zetten op terrorismebestrijding, vervolgt Pham. ‘Het gaat niet alleen om de strijd tegen terrorisme, maar ook om toegang tot cruciale mineralen die nodig zijn voor de nationale veiligheid en economische groei. Deze kunnen alleen worden gewonnen en verwerkt in samenwerking met Afrikaanse landen als er sprake is van een veilige situatie.’
Ondanks dat ze veel territoria en meerdere leiders heeft verloren, is IS ‘erin geslaagd haar operationele capaciteit te behouden en haar activiteiten te hervatten’, vat La Libre Belgique samen. De krant wijst erop dat de groep haar propaganda- en fondsenwervingscampagnes heeft afgestemd op de nieuwe toepassingen van sociale media, versleutelde berichten, crowdfundingplatforms en kunstmatige intelligentie.
Volgens het Belgische dagblad zouden staten deze innovatieve methoden moeten gebruiken om terroristische activiteiten op te sporen en te voorkomen. Het nieuwste rapport van het VN-bureau voor terrorismebestrijding suggereert dat staten meer moeten investeren in preventieve strategieën voor de lange termijn, met name om de grondoorzaken van radicalisering aan te pakken. Dat is beter dan overmatig vertrouwen op de strategie om radicale groeperingen uit te roeien door hun terroristenleiders te elimineren, concludeert het rapport.
