Tenzij vergezeld door vriend of echtgenoot, was een kom ramen eten sociaal gezien riskant voor vrouwen. De traditioneel slechts door mannen geslurpte noedelsoep maakt nu plaats voor de ‘vrouwvriendelijke’ versie.
Ramen, een stevige noedelsoep, is een van de bekendste gerechten uit de Japanse keuken. In het land zelf heeft ramen vooral sterke connotaties met mannelijkheid. Traditioneel waren het dan ook meestal mannen die emotionele waarde hechten aan hun favoriete ramenrestaurantjes en niet vrouwen. Nu komt daar verandering in dankzij de opmars van een nieuwe cultuur: ‘meisjesramen’.
Sinds de jaren zestig, toen ramen fungeerde als een tandwiel in de motor van de alsmaar groeiende Japanse economie, stond de soep bekend als mannenvoer: een bron van vreugde die toegang bood tot het zwaarbewaakte heiligdom der mannelijkheid.
De meeste mannen betraden een ramenrestaurant in hun eentje, namen plaats aan de bar en praatten daar met niemand. Voor de gezelligheid of de sfeer kwamen ze er niet.
Spoel door naar 2023, het jaar waarin op sociale media een wereldwijde trend genaamd het ‘meisjesdiner’ verscheen. Een typisch meisjesdiner, het geesteskind van een Amerikaanse TikTok-influencer genaamd Olivia Maher, is in feite een visueel aantrekkelijk charcuteriebord: een assortiment van snacks, meestal brood en kaas, samengesteld om kookwerk te vermijden. Het meisjesdiner of girl dinner volgt echter in de voetsporen van girl ramen, een internettrend die in 2015 ontstond toen het eerste Ramen Girls Festival werd gehouden in de Japanse stad Yokohama.
De blogger hoopt dat Japanse vrouwen hun heimelijke ramenobsessie in de toekomst makkelijker durven te openbaren
Het festival werd georganiseerd door Satoko Morimoto, een populaire voedselblogger met een voorliefde voor ramen, die naar eigen zeggen meer dan zeshonderd kommen per jaar verorbert. In Japan spoort Morimoto jonge vrouwen aan om de beste ramenrestaurants op te zoeken en zich daar tussen de voornamelijk mannelijke klanten te begeven. De blogger hoopt dat Japanse vrouwen hun heimelijke ramenobsessie in de toekomst makkelijker durven te openbaren.
Op het eerste Ramen Girls Festival serveerden chefs van beide geslachten dampende kommen aan zowel vrouwelijke liefhebbers als het handjevol mannen dat de in roze tinten versierde ingang van het evenement durfde te trotseren. Tijdens de coronapandemie sloot het festival zich noodgedwongen aan bij de jaarlijkse Ramen Expo, een nóg groter ramenevenement. In 2024 zal het festival zoals voorheen waarschijnlijk weer apart plaatsvinden.
Mannen in Japan
Het valt niet mee om man te zijn in Japan, zeggen mannen. Al jarenlang heeft het land te kampen met het probleem dat mannen vrouwen seksueel betasten, vooral in het openbaar vervoer. Volgens schattingen wordt een op de drie vrouwen in Japan wel een keer in haar leven het slachtoffer van seksuele betasting. Het gevolg is dat het wangedrag van sommige mannen afstraalt op de reputatie van mannen in het algemeen. Op die manier ontstaat het beeld van de vrouw als het eeuwige slachtoffer en van de man als het seksuele roofdier.
De ernst van het probleem wordt vooral duidelijk op een video waarop te zien is hoe een vrouw in een trein in slaap valt en met haar hoofd tegen de schouder van de man naast haar aanleunt. Als de man voorzichtig haar hoofd probeert te verplaatsen, wordt ze wakker en beschuldigt ze hem van aanranding. De andere passagiers vallen haar bij, want – zo is de achterliggende gedachte – het zijn altijd de mannen die het gedaan hebben. In 2000 werden ‘women only’-wagons ingevoerd, maar nu vragen ook mannen om een eigen treinwagon, uit angst het slachtoffer te worden van valse aantijgingen.
Nikkei Asia
Wat onderscheidt meisjesramen van traditionele, op mannen gerichte ramen? Ten eerste moeten ramenrestaurants vrouwelijke behoeftes begrijpen en daarop inspelen. Dit betekent frisse en hygiënische interieurs, schone toiletten, eikenhouten tafels en sfeervolle jazzmuziek op de luidsprekers. Bovendien moet de noedelsoep wat minder zwaar op de maag liggen dan de traditionele soort en moeten er glutenvrije opties op het menu verschijnen. Groenten en vleeswaren moeten bij biologische boerderijen worden ingekocht en de porties moeten kleiner worden om te voorkomen dat de vrouwelijke klant zich overeet.
Bovenal moeten vrouwen zich welkom voelen in ramenrestaurants. In de traditionele ramencultuur konden mannen zo luid slurpen als ze wilden, terwijl vrouwen zich aan aparte, striktere regels moesten houden. In zekere zin viel een vrouw in een ramenrestaurant meer op dan een vrouw in een bar of nachtclub. Al slurpende gaf zij zichzelf aan de wereld bloot. Tenzij ze vergezeld werd door een vriend of echtgenoot was een kom ramen eten sociaal gezien riskant.
Sociaal schadelijk
‘Ramen eten kan sociaal schadelijk zijn,’ zegt Miyako Kuzushiro, een kantoorwerker uit Tokio die van ramen houdt maar daar niet graag openlijk voor uitkomt. ‘Je moet nooit ramen eten op een eerste date. Zelfs niet op een derde. Je moet namelijk eerst weten dat je date je niet zal veroordelen omdat je van ramen houdt en de relatie daarna zal willen voortzetten.’
Voor veel vrouwen levert ramen eten meer stress op dan culinair plezier. Het gerecht werd dan ook decennialang toegesneden op mannen, van de bouillon – meestal bestaande uit dierlijk vet, varkensingewanden en een klodder MSG – tot de grote, voor mannelijke handen ontworpen kommen. De soep neigde extra heet te zijn, omdat Japanse mannen daarvan hielden. Vrouwen niet zo; de opstijgende stoom was funest voor hun make-up.
Er stonden bakjes knoflooktenen op tafel. Geweldig voor mannelijke knoflookliefhebbers, maar geen optie voor vrouwen, die de sterke geur na de lunchpauze niet wilden terugbrengen naar kantoor. Posters van bikinimodellen bedekten de muren en versleten pornobladen gluurden over de randen van krantenrekken. Er waren geen servetten en meestal was er slechts één donker en krap toilet.
Wanneer een vrouw zin heeft in ramen (het overkomt de beste onder ons) ging ze naar de supermarkt en kocht ze een Cup Noodle-beker: een van de briljantste uitvindingen van de Japanse samenleving, met dank aan de Nissin Foods Group, die deze creatie in 1971 op de markt bracht. Dankzij Cup Noodle en de diverse smaken die op den duur in de schappen verschenen, konden generaties vrouwen ten minste slurpen in de vrijheid van hun eigen huis, waar niemand ze lastigviel.
Kortere noedels zorgden voor makkelijkere verorbering en minder geslurp
Toch duurde het even voor Nissin met een product kwam dat specifiek op vrouwen gericht was. Cup Noodle Light verscheen in 2008 en richtte zich op stedelijke, gezondheidsbewuste vrouwen die hun noedelbehoefte wilden bevredigen zonder het stigma van gewichtstoename. De originele Cup Noodle bevatte 335 calorieën. Cup Noodle Light bevatte er slechts 198. Zeven jaar later deed Nissin er nog een schepje bovenop met Cup Noodle Light Plus. Ook 198 calorieën, maar met chique smaken zoals ratatouille, bagna cauda en kreeftenbisque.
Kortere noedels zorgden voor makkelijkere verorbering en minder geslurp. Met esthetische verpakkingen en bourgondische smaakvolheid had Light Plus het vrouwelijke marktaandeel te pakken: meer dan 70 procent van de mensen die het product in huis haalden, was vrouw.
In 2021 haalde Nissin Light Plus plotseling van de schappen. Ervoor in de plaats kwam een nieuw product: Cup Noodle Pro, een glutenvrij en suikerarm product gericht op sportieve en gezondheidsbewuste urban professionals van beide geslachten. De lancering van Cup Noodle Pro symboliseerde de verbreking van genderstereotypen. Het was een erkenning dat moderne Japanners noedels willen die aansluiten op hun dieetbehoeften. Online enquêtes tonen echter aan dat vrouwen nu een nieuw lievelingsproduct hebben: Cup Noodle Seafood. Zeevruchten zijn niet slankmakend (het product bevat maar liefst 340 calorieën), maar de gemeenschap van vrouwelijke ramenliefhebbers is eruit: dit is momenteel hun favoriete smaak.
Dit alles geeft aan dat Japanse vrouwen eindelijk in staat zijn om zelf hun verhouding tot ramen te bepalen. Of ze nu naar restaurants gaan om hun noedelbehoefte te bevredigen of zich liever binnenshuis op de bank terugtrekken met een portie Cup Noodle, de deuren van de ramenwereld zijn eindelijk geopend.
‘Het is tijd dat we allemaal genieten,’ zegt Kuzushiro. ‘Zorg er alleen wel voor dat je mascara en foundation waterproof zijn.’
